كسانى كه در راه او نبرد مىكنند » و روز جنگ احُد پشت به جنگ دادند و گريختند و اين آيه آمد كه : « كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ الخ » و مقت به معنى سخت‌ترين خشم است و آن را به عنوان تميز از براى بيان مبهم منصوب كرده است كه بفهماند اين مقت خالص است و در نزد كسى كه هر بزرگى نزدش اندك است بزرگ بشمار است براى مبالغه در جلوگيرى آن . رازى گفته است : برخى مفسران گفته‌اند اين آيه در حقّ جمعى از مؤمنان است كه دوست داشتند با حبّ اعمال كار كنند و خدا فرو فرستاد ( 10 سوره صف ) : « أيا آن كسانى كه گرويديد ، أيا شما را راهنمائى كنم به يك تجارتى ( تا آخر آيه ) كه شما را از عذاب دردناك رها كند » و اين آيه را ( 2 سوره صف ) : « به راستى خدا دوست دارد آن كسانى را كه در راه او نبرد مىكنند » و آنان جهاد را دوست داشتند و روز جنگ احُد گريختند و خدا فرو فرستاد كه : « چرا مىگوئيد آنچه را نمىكنيد » . و برخى آن را در بارهء منافقان در جهاد دانسته‌اند كه آرزوى جهاد داشتند و چون خدا بدان دستور داد گفتند : « چرا فرمان جهاد بر ما نوشتى » و برخى آن را در بارهء مؤمنان دانسته‌اند زيرا معتقد به وفاء نسبت به وعده‌هاى خدايند از طاعت و تسليم و خضوع و خشوع و چون وفاء بدان نكنند بايد بر ايشان بيم داشت . من گويم اين آيه چند وجه دارد : 1 - آنچه از ظاهر اين خبر استفاده شود كه منظور سرزنش بر خلف وعده مردم است و مؤيد آن است آنچه در نهج البلاغه است كه امير المؤمنين ( ع ) فرمايد : خلف وعده مايهء خشم سخت خدا است و هم مردم ، خدا سبحانه فرموده است : « كَبُرَ مَقْتاً عِنْدَ اللَّهِ أَنْ تَقُولُوا ما لا تَفْعَلُونَ » معنى آيه اين است كه : چرا نكنند آنچه را مىگويند . و بسا حمل شود بر آن وعده‌اى كه وعده دهنده از اول تصميم و عزم بر