است و هر كه يك انسانى را از غرق يا سوختن يا زير آوار رفتن يا هر سبب كشنده نجات دهد يا او را از گمراهى برهاند « مانند اين است كه همه مردم را احياء كرده » يعنى خدا مزد احياء همه او را به او مىدهد چون در احياء برادر مؤمن به همه احسان و جان‌بخشى كرده است . 2 - هر كه پيغمبرى يا امامى بر حق را بكشد چنان است كه همه مردم را كشته يعنى عذاب كسى دارد كه همهء مردم را كشته ، و هر كه زير بازوى پيغمبرى يا امام عادلى را بگيرد گويا همه مردم را زنده كرده ، يعنى ثواب آن را دارد - از ابن عباس . 3 - هر كه بىجهت نفسى را كشته در گناه قاتل‌ها شريك است زيرا كشتار را روشن نموده و راه را هموار كرده براى ديگران و با همه هم دست شده و هر كه جلوگيرى كند از قتل نفس و راه آن را ببندد بر ديگران تا اقدام بر قتل نشود در سلامتى همهء مردم شريك است و گويا همه را احياء كرده است . 4 - در نظر مقتول است كه قتل او قتل همهء مردم است و احياء شخصى در نظر او احياء همه مردم است . 5 - مجازات قتل يكى مجازات قتل همهء مردم است و اگر ولى دم از قاتل بگذرد و او را احياء كند گويا همهء مردم را احياء كرده است و احياء در اينجا مجاز است زيرا جز خدا بر آن توانا نيست . من گويم ، تطبيق تأويل مذكور در خبر بر جملهء : بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسادٍ ، نيازمند تكلف بسيارى است ، از اين رو طبرسى متعرض آن نشده است و ممكن است مقصود اين باشد كه نزول آيه در بردن جان از تن است لكن بردن جان از دل به طريق اولى از آن استفاده مىشود و به عبارت ديگر آيه بر معنى اول به مطابقه است و به معنى دوم به التزام است از اين جهت امام ( ع ) مقصود را بيان كرده و تصريح نكرده كه مراد از آيه است و در اخبار آينده هم آن را تأويل آيه دانسته كه به همين اشاره دارد بنا بر اين تأويل ممكن است