شخص پيغمبر اجراء كرد بهترين وسيلهء اين پرورش است از نظر اخلاق و دانش و اقتصاد ، يك تعقل عمومى انسانى بهترين مؤيد اين روش قرآنى است ولى بشريت در بالا رفتن از اين گردنه بسيار دشوار تكامل هميشه در معرض خستگى توقف يا انحراف و ارتجاع است . اين اخبارى كه موعدهائى بيان كرده اشاره به زمينه سنجيهاى تاريخ دارد و يا به تعبير ديگر بشريت در هر دوره‌اى كه به طور عمومى در جريان يك تربيت كلى قرار گرفته و در معرض يك تحولى در آمده است مورد امتحان و آزمايش واقع شده ، و تا كنون با اينكه بسيار بسيار پيش رفته و پله‌هاى زيادى از نردبان تكامل را بالا رفته است ، ولى در مورد هر آزمايشى از نظر موفقيت قطعى و نهائى رفوزه شده و تو سرى خورده و عقب گرد كرده و باز از نظر ديگر به پيش رفت خود ادامه داده و مشغول تحصيل انسانيت شده و به آموزش و پرورش خود ادامه داده است مثلًا از نظر تنظيم يك آمار سطحى و بررسى فكر عمومى در تاريخ اسلام تدبر در اين فهرست كوتاه و مختصر مفيد است . [ آمار سطحى و بررسى فكر عمومى در تاريخ اسلام ] درجات تعقل عمومى بشر و همبستگى اجتماعى دوران‌ها : توقف يا انحراف پيدايش اسلام 1 رواج تبليغات اسلام از سال 4 بعثت 5 بيعت عقبهء كبرى و هجرت 15 فتح مكه و سقوط نيروى مخالفت قريش 40 حجة الوداع و وحدت جزيرة العرب زير پرچم توحيد اسلامى 60