مىكنم و براى اين نافرمانى بايد مدتى از من دورى كنى . روح بزرگ و سينهء باز ابراهيم ، بدگويىهاى آزر را در خود هضم كرد و چنين پاسخ داد : « سلام عليك سأستغفر لك ربّى ؛ درود بر تو اى پدر و من براى تو ، طلب آمرزش خواهم كرد . » چه پاسخى بهتر از اين بيان و چه گفتارى نرم‌تر و دل‌پذيرتر از اين كلام . آيا آزر پدر ابراهيم بوده است ؟ ظاهر آيات ياد شده و همچنين آيهء 115 ، از سورهء توبه و چهارده از سورهء ممتحنه بيان‌گر اين است كه آزر پدر ابراهيم بوده و ابراهيم نيز وى را پدر مىخوانده است ، ولى پدر بودن آزر بت‌پرست ، با اتفاق دانشمندان شيعه كه پدران پيامبر اسلام و تمام پيامبران ، موحد و خداشناس بودند ، سازگار نيست . دانشمند عالى قدر « مفيد » « 1 » مطلب مزبور را ، مورد اتفاق و اجماع علماى اماميه دانسته است . حتى بسيارى از دانشمندان سنّى نيز در اين مورد ، با آنان هم رأى مىباشند . در اين صورت ، تكليف ظواهر آيات ياد شده چيست و چگونه بايد مشكل را حل كرد ؟ بسيارى از مفسران مىگويند : كلمهء « اب » معمولا در زبان عرب در مورد پدر به كار مىرود ، ولى مورد استعمال آن منحصر به پدر نيست و گاهى در لغت عرب و اصطلاح قرآن ، در مورد عمو نيز به كار مىرود ، چنان كه در آيهء زير ، لفظ « اب » به معنى عمو به كار رفته است : إِذْ قالَ لِبَنِيهِ ما تَعْبُدُونَ مِنْ بَعْدِي قالُوا نَعْبُدُ إِلهَكَ وَ إِلهَ آبائِكَ إِبْراهِيمَ وَ إِسْماعِيلَ وَ إِسْحاقَ إِلهاً واحِداً وَ نَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ « 2 » ؛ هنگامى كه يعقوب به فرزندان خود

--> نظر اين گروه منحصر به آفريننده يا گردانندهء جهان نيست ، بلكه اگر كارى از كارهاى خدا به او واگذار گردد ، صحيح است او را خدا بنامند ، مانند حائز بودن مقام « مغفرت » و « آمرزش گناه » و يا مقام « شفاعت » و غيره . ( 1 ) . شيخ مفيد ، اوائل المقالات ، ص 12 . ( 2 ) . بقره ( 2 ) آيه 133 .