مىشود . « 1 » تعزيه ، اگر به صورت صحيح و با حفظ موازين و شئون معصومين انجام شود ، تأثير مهم مىگذارد و وسيلهء انتقال فرهنگ شهادت به نسلهاى آينده است . « در فرهنگ شيعه ، به معناى نوحه بر امامان شهيد ، نزديك قبورشان يا در خانهء سوگواران است كه براى امام حسين « ع » نوحه مىخوانند . در فرهنگ مردم ، نمونه‌هايى از تابوتهاى سمبليك براى كشته‌هاى كربلاست . در شهرهاى مختلف شيعه‌نشين ، روز عاشورا مراسم خاصّى برپا مىكنند و هودجها و اسبهايى را راه مىاندازند . برپايى اين گونه مراسم كه در اماكن عمومى و مساجد و . . . به صورت تحريك كنندهء حزن مردم است ، « تعزيه » نام دارد و با لباسها و . . . برخى حوادث كربلا را به صورت نمايش ارائه مىكنند . در اين مراسم ، روضه‌خوانى و نوحه‌خوانى هم انجام مىگيرد و كودكانى هم بعنوان « پيشخوان » برنامه اجرا مىكنند و منتهاى اجرايى اغلب به صورت شعر است . شكل تكامل‌يافتهء تعزيه ، جديد است . » « 2 » دربارهء اين نمايش مذهبى نوشته‌اند : « شبيه‌خوانى يا به اصطلاح عامّه « تعزيه‌خوانى » ، عبارت از مجسّم كردن و نمايش دادن شهادت جانسوز حضرت حسين « ع » سيد الشهدا و ياران آن بزرگوار يا يكى از حوادث مربوط به واقعهء كربلا بود . . . شبيه‌خوانى ناطق ، ظاهرا در دورهء ناصر الدّين شاه در ايران معمول شد ، يا اگر قبلا چيز از آن قبيل بود ، در دورهء سلطنت ناصر الدين شاه رونقى بسزا يافت و شبيه‌خوانهاى زبردستى پيدا شدند . ظاهر آن كه مشاهدات شاه در سفرهاى خود از تآترهاى اروپا در پيشرفت كار تعزيه و شبيه‌خوانى بىتأثير نبوده است . » « 3 » « شبيه‌خوانى و تعزيه‌خوانى » سنّت هنرى و نمايشى اهل تشيّع است كه سيماى وجيه و معصوم قدّيسين را از روزگار كهن تا به امروز در برابر ديدگان اهل معنى عيان داشته است . » « 4 » دربارهء كيفيّت اجراى آن و سنّتها و آداب مربوط به تعزيه ، تحقيقات ارزشمندى انجام گرفته و آثارى تأليف شده است . در يكى از منابع آمده است : « تعزيه به احتمال قوى به صورت هيئت فعلى خويش در پايان عصر صفوى پديد آمد و از همهء سنّتهاى كهن نقّالى

--> ( 1 ) - دربارهء تاريخچهء آن در كشورمان ايران ر . ك : « تعزيه ، هنر بومى پيشرو ايران » گردآورنده : پنز چلكووسكى . ترجمه : داود حاتمى . نيز « دايرة المعارف تشيع » ، ج 4 . ( 2 ) - دائرة المعارف الإسلامية ، ج 5 ، ص 313 ( با تلخيص ) . ( 3 ) - از صبا تا نيما ، يحيى آرين‌پور ، ج 1 ، ص 322 . ( 4 ) - درآمدى بر نمايش و نيايش در ايران ، جابر عناصرى ، ص 86 .