( 1 ) ب ) ام . آ . شابان ، استاد دانشگاه اكستر ، در چاپ اخير دانشنامهء اسلامى دربارهء ابن اعثم مىگويد : ابو محمّد احمد بن الاعثم الكوفى الكندى ، مورّخ عرب در قرن دوم - سوم هجرى برابر با قرن هشتم - نهم ميلادى و نويسندهء كتاب الفتوح كه در سال 204 ه ( 819 ميلادى ) نوشته شده است . نگاه كنيد به : 1260 . 2 / Storey , i تنها نسخهء خطّى كتاب در دو جلد در كتابخانهء استانبول ذيل احمد 3 به شمارهء 2956 نگهدارى مىشود . ياقوت حموى در كتاب ارشاد [ معجم الادباء ] ( 1 / 379 ) دو كتاب ديگر نيز به ابن اعثم نسبت مىدهد كه هر دو از بين رفته‌اند . گر چه دربارهء نويسنده چندان اطّلاعى در دست نيست ، كتاب الفتوح او يكى از منابع مهم تاريخ اوليهء عرب [ آغاز اسلام ] است . اين كتاب از خلافت عثمان آغاز مىكند و تا زمان خلافت هارون ( 193 ه . ق . ) ادامه مىيابد . كتاب الفتوح ابن اعثم مخصوصا از نظر شرح دادن حوادث عراق ، فتح خراسان و ارمنستان و آذربايجان ، جنگهاى اعراب و خزرها ، و روابط بيزانس و اعراب داراى اهميت و اعتبار است . مقايسهء تاريخ ابن اعثم با احاديث مداينى ، بدان سان كه به طبرى منسوب شده ، نشان مىدهد كه ابن اعثم نه تنها دقّت و نظارتى سودمند نسبت به احاديث ياد شده در « اخبار الرسل و الملوك » داشته ، بلكه جزئيات مهمّى را نيز يادداشت كرده كه تنها در « كتاب الفتوح » وى مىتوان يافت . به طورى كه در معرفى ابعاد شخصيت ابن اعثم يادآور شديم ، وى علاوه بر اينكه مورّخ بوده ، شاعر و محدّث نيز بوده است . به همين جهت ، به دنبال معرفى ابن اعثم مورّخ ، چند كلمه‌اى در خصوص ويژگيهاى ديگر وى يعنى حديث و شعر تقديم مىشود . ابن اعثم محدّث ياقوت حموى در « ارشاد الاريب الى معرفة الاديب » ( 1 / 379 ) مىنويسد كه ابن اعثم « مورخ است و شيعى مذهب [ ( 6 ) ] بوده و نزد اهل حديث ضعيف شمرده مىشود . » اينك بايد

--> [ ( 6 ) ] نور اللّه شوشترى ( مجالس المؤمنين ، 1 / 278 ) ابن اعثم را شافعى مىداند .