( 1 ) متأسفانه در منابع متأخر نيز مطلب مفيدى كه اطّلاع تازه‌اى در اختيار محققان قرار دهد به چشم نمىخورد . حتّى بيشتر اين منابع - از جمله لغتنامهء دهخدا ( جلد آ - ابو سعيد ، ص 291 ذيل « ابن اعثم » ) ، دايرة المعارف فارسى مصاحب ( 1 / 15 ) ، دانشنامهء ايران و اسلام ( 3 / 424 ) ، دايرة المعارف شيعه ( 1 / 303 ) - در ارائهء تاريخ فوت « ابن اعثم » دچار اشتباه فاحش مىشوند و ، به جاى سال 314 ه . ق . ، تاريخ مرگ وى را سال 214 ه . ق . قيد مىكنند . تاريخ فوت مندرج در منابع مزبور ، با نظر ياقوت حموى كه مىگويد ابن اعثم غير از « كتاب الفتوح » كتاب ديگرى به نام « كتاب التاريخ » [ ( 1 ) ] در شرح وقايع تاريخى از زمان مأمون ( 218 ه . ق . ) تا المقتدر باللّه ( مقتول در 320 ه . ق . ) به رشته تحرير در آورده ، و خود ياقوت اين كتاب اخير را همراه « كتاب الفتوح » ديده است ، مغايرت دارد [ ( 2 ) ] . به هر حال ، نام مؤلّف به صورتهاى گوناگون در منابع تاريخى و فهارس نسخ خطّى داخلى و خارجى آمده است ؛ از جمله : ابو محمّد احمد بن اعثم كوفى ، احمد بن على اعثم كوفى ، محمّد بن على اعثم كوفى ، احمد بن اعثم كوفى ، احمد بن علىّ بن اعثم كوفى ، ابن اعثم ، احمد بن اعثم ، و اعثم كوفى . به طورى كه گفته شد ، در بين محققان ، ياقوت حموى اوّلين شخصى است كه در خصوص شخصيّت ابن اعثم مطلبى ارائه داده است . بعد از او ، حاجى خليفه در كشف الظنون ( 2 / 1239 ) ، شيخ آغابزرگ تهرانى در الذريعه ( 3 / 220 ) ، ميرزا محمّد على مدرّس در ريحانة الادب ( 7 / 368 ) ، فؤاد افرام بستانى در دانشنامهء بستانى ( 2 / 339 ) ، علّامه دهخدا در لغتنامه ، و ديگران ، مطالبى - با استفاده از معجم الادباء همراه با استنباط شخصى خود - آورده‌اند . غير از محققان ياد شده هستند ديگر كسانى كه در خصوص ابن اعثم و « كتاب الفتوح » وى تحقيقاتى انجام داده‌اند . در بين آنها ، نظريات دو نفر غربى به نامهاى كارل برو كلمان و ام . آ . شابان ، استاد دانشگاه اكستر ( Exeter ) ، در خور توجه و تعمّق است . [ ( 3 ) ]

--> [ ( 1 ) ] ابن اعثم علاوه بر دو كتاب ياد شده ، كتابى به نام « كتاب المألوف » نيز داشته كه امروز اثرى از آن در دست نيست ( معجم الادباء ، 2 / 231 ) . [ ( 2 ) ] از منابع متأخر فقط ريحانة الادب ( 7 / 386 ) و دايرة المعارف بزرگ اسلامى ( 3 / 26 ) تاريخ فوت ابن اعثم را 314 ه . ق . قيد كرده‌اند . [ ( 3 ) ] مطالب مربوط به تحقيقات اين دو از قول محمّد حسين روحانى ( راهنماى كتاب ، سال 19 ، ص 450 ) نقل مىشود .