( 1 ) فصل دوّم دوران خلافت عمر بن خطاب 1 . سپهسالارى أبو عبيده بر لشكر شام و فتح دمشق چون خلافت به عمر ( رضى ) رسيد ، اوّل نامه نوشت به لشكر شام بر اين منوال ( 111 ) : بسم اللّه الرّحمن الرّحيم ، اين خطاب صادر است از امير المؤمنين ( 112 ) عمر بن الخطّاب به جماعت مؤمنان و مسلمانان كه در شامند . السّلام عليكم ، بدانيد كه امّت رسول اللّه ( ص ) را مصيبتى عظيم افتاد و نازلهء بزرگى حادث شد به وفات ابو بكر ( رضى ) ؛ آن راستگوى عادل ، آن حليم كامل ، آن متواضع رحيم ، و آن پرهيزكار كريم كه امر [ به ] معروف و نهى [ از ] منكر از خصايص خصال پسنديده و جلال ستودهء او بود و عدل و تقوا و حلم و ورع حليهء روزگار و پيرايهء احوال او بود . امّت رسول ( ص ) از چنين پيشوايى محروم ماند و به وفات او خلل بسيار ظاهر گشت . اما حكم بارى تعالى بر اين جمله بود و همگان را همين شربت همى بايد چشيد و بيرون رضا به قضاى او و صبر و تسليم وجهى ديگر نه ؛ وَ لَهُ الْحُكْمُ وَ إِلَيْهِ تُرْجَعُونَ . پيش از حدوث اين نائبه عظيم و داهيهء اليم ، در حضور مهاجر و انصار و صحابهء كبار ، مرا نايب و خليفهء خويشتن گردانيد و زمام امامت اين امّت بزرگ به دست من داد . اگر چه امتناع نمودم ، مفيد نبود و جز قبول آن وجهى نداشت . على الضرورت ، امروز غم كار مسلمانان مىبايد خورد و به قدر وسع و طاقت در ترتيب كارها و انتظام مصالح و التيام اعمال و تنظيم مهمات سعى و جهد بايد نمود . اين ساعت اهمّ الامور و غاية المصالح آن لشكر است و صواب [ 1 ] چنان است كه خالد بن وليد دست از امارت بدارد [ 2 ] و

--> [ ( 1 ) ] ت : ثواب . [ ( 2 ) ] ل : « اين ساعت . . . بدارد » حذف شده است .