( 1 ) كه مىگفته است * در پانزده سالگى عثمان را مىديدم كه نشسته و برخاسته خطبه مىخواند . گويد اسماعيل بن ابراهيم اسدى ، از شعيب بن حبحاب ، از حسن بصرى ما را خبر داد كه مىگفته است ديده است كه * از ابريق بر دست عثمان آب ريخته مىشود . گويد اسماعيل بن ابراهيم ، از ابو رجاء ما را خبر داد كه مىگفته است * به حسن بصرى گفتم تا چه هنگام در مدينه بوده‌اى ؟ گفت : تا شبهاى جنگ صفين . پرسيدم چه هنگام بالغ شدى ؟ گفت : يك سال پس از جنگ صفين . گويد : محمد بن عمر واقدى مىگفت آنچه در نظر ما ثابت است اين است كه به هنگام كشته شدن عثمان حسن بصرى چهارده ساله بوده است ، حسن بصرى بدون ترديد عثمان را ديده و از او حديث شنيده و روايت كرده است . همچنين از عمران بن حصين و سمرة بن جندب و ابو هريره و ابن عمر و ابن عباس و عمرو بن تغلب و اسود بن سريع و جندب بن عبد اللّه و صعصعة بن معاويه روايت كرده است . و صعصعة از ابو ذر روايت كرده است . حسن از عبد الرحمان بن سمره هم روايت كرده است كه سه سال همراه او در جنگهاى كابل و اندقان و زابلستان شركت كرده است . يحيى بن سعيد قطّان دربارهء احاديثى كه حسن بصرى از سمره روايت كرده است چنين مىگويد كه شنيده‌ايم از كتابى نقل مىكرده است . « 1 » گفته‌اند كه حسن بصرى مردى جامع و عالمى بلند مرتبه و فقيه و امين و مورد اعتماد و زاهد و پارسا و داراى دانشى گسترده و سخن آور و زيبا و خوش اندام بوده است . سخن حسن بصرى دربارهء حديثهايى كه به صورت مسند - با آوردن اسناد - نقل كرده و از كسانى كه از ايشان شنيده است بيان كرده است حجت است و احاديثى را كه به صورت مرسل - بدون آوردن اسناد نقل كرده است - حجت نيست . حسن بصرى به مكه رفت او را بر تختى نشاندند و مردم پيش او جمع شدند و براى ايشان حديث مىگفت . از كسانى كه پيش او آمدند مجاهد و عطاء و طاوس و عمرو بن شعيب بودند . همه‌شان يا برخى از ايشان گفتند هرگز كسى مانند اين مرد نديده‌ايم . گويد عبد الوهاب بن عطا ، از سعيد بن عروبه ، از قتاده از حسن بصرى ما را خبر داد كه مىگفته است * اگر ميثاقى كه خداوند از اهل علم گرفته است نمىبود درباره بسيارى از چيزها كه مىپرسيد پاسخ نمىدادم و حديثى براى شما نمىگفتم .

--> ( 1 ) اندقان ، اندغان ، اندكان نام منطقه‌اى از فرغانه و دهكده‌اى از دهكده‌هاى سرخس است . به معجم البلدان مراجعه فرماييد .