( 1 ) دايى من است و هر كس را دايى او پرورش مىدهد . [ 1 ] سعد بن ابى وقاص را پسرى به نام اسحاق اكبر بود كه كنيه سعد هم به نام هموست و در كودكى در گذشت و ام الحكم كه مادر او دختر شهاب بن عبد الله بن حارث بن زهرة بود ، فرزندان ديگر او عبارت‌اند از عمر بن سعد كه مختار او را كشت و محمد بن سعد كه حجاج بن يوسف ثقفى در جنگ دير جماجم [ 2 ] او را كشت و حفصة و ام قاسم و ام كلثوم كه مادرشان ماويه دختر قيس بن معدى كرب بن ابو الكيسم بن سمط بن امرؤ القيس بن عمرو بن معاويه از قبيلهء كنده است ، و عامر و اسحاق اصغر و اسماعيل و ام عمران كه مادرشان ام عامر دختر عمرو بن عمرو بن كعب بن عمرو بن زرعة بن عبد الله بن ابى جشم بن كعب بن عمرو از قبيلهء بهراء است ، و ابراهيم و موسى و ام حكيم صغرى و ام عمرو و هند و ام الزبير و ام موسى كه نام مادرشان زبد است و فرزندانش تصور مىكنند و مىگويند كه او دختر حارث بن يعمر بن شراحيل بن عبد عوف بن مالك بن جناب بن قيس از قبيلهء وائل است كه به اسيرى گرفته شده بود ، و عبد الله بن سعد كه مادرش سلمى از خاندان بنى تغلب بن وائل است ، و مصعب بن سعد كه مادرش خولة دختر عمرو بن اوس از قبيلهء بكر بن وائل است . [ 3 ] و عبد الله اصغر و عبد الرحمن ملقب به بجير و حميده كه مادرشان ام هلال دختر ربيع بن مرىّ بن اوس بن حارثه است . و عمير كه پيش از مرگ پدرش درگذشته و حمنة كه مادرشان ام حكيم دختر قارظ از قبيلهء كنانة است كه همپيمانان بنى زهره بوده‌اند ، و عمير اصغر و عمرو و عمران و ام عمرو و ام ايوب و ام اسحاق كه مادرشان سلمى دختر خصفة بن ثقف بن ربيعه از قبيلهء تيم اللّات است ، و صالح بن سعد كه چون ميان او و برادرش عمر بن سعد كدورتى پيش آمد به حيره هجرت كرد و فرزندان او مدتى آن جا بودند و سپس به رأس العين [ 4 ] رفتند و مقيم آن جا شدند ، مادر صالح طيّبة دختر عامر بن عتبة از خاندان نمر بن قاسط است ، و عثمان و رمله كه مادرشان ام حجير است ، و عمره كه بانوى كورى بود و او را سهيل بن

--> [ 1 ] . چون مادر حضرت ختمى مرتبت آمنه از قبيلهء بنى زهره است اين تعبير پيامبر ( ص ) از راه لطف و محبت است و اين گونه تعبير ميان قبايل عربى متداول و معمول بوده است . - م . [ 2 ] . اين جنگ در سال هشتاد و دوم هجرى بوده است ، رك : ترجمهء تاريخ طبرى ، به قلم آقاى پاينده ، ج 8 ، ص 3691 . - م . [ 3 ] . اسامى نياكان مادرى فرزندان سعد كه برخى هم مكرر بود در ترجمه حذف شد . - م . [ 4 ] . رأس العين ، از شهرها بزرگ ميان نصيبين و حرّان در جزيره است رك : ياقوت ، معجم البلدان ، ج 4 ، چاپ مصر ، ص 205 . - م .