( 1 ) اهل مدينه را از بسيج ابو سفيان بر آنان و فراوانى ساز و برگ او آگاه ساخت . پس پيامبر ( ص ) فرمود : سوگند به آن كه جانم به دست اوست اگر حتى يك تن هم با من نيايد خود به تن خويش خواهم رفت . خداوند مسلمانان را يارى داد و ترس از دل ايشان بزدود . پيامبر ( ص ) عبد اللّه بن رب واحه را به نيابت خود در مدينه بداشت و على ( ع ) لواء را در دست داشت و رسول خدا ( ص ) با مسلمانان كه هزار و پانصد تن بودند روى در راه نهاد - و ده اسب نيز با خود داشتند . و مسلمانان مال التجارهء فراوان با خود برداشتند . و بدر الصفرا بازارى بود كه عرب از اول تا هشتم ذى قعدهء هر سال در آن جمع مىشدند و پس از آن به سرزمينهاى خود باز مىگشتند . مسلمانان شب اول ذى قعده بدان جا رسيدند و صبح روز اول ذى قعده بازار برپا شد . مسلمانان هشت روز آن جا ماندند و كالاهاى بازرگانى خود را فروختند و درهم به درهم سود برده بازگشتند . و مردم شنيدند كه مسلمانان در وعده‌گاه حاضر آمده‌اند . ابو سفيان نيز با قريش و دو هزار تن و پنجاه اسب از مكه بيرون آمدند ، امّا چون به مجنّة رسيدند كه همان مرّ الظّهران است ، ابو سفيان آنان را گفت : باز گرديد كه براى ما جنگ جز در سالهاى پر آب و سبزه كه بتوانيم ستوران خود را در مراتع بچرانيم و خودمان شير بنوشيم مصلحت نيست و امسال خشكسال است ، من باز مىگردم ، شما هم بازگرديد . مردم مكه اين سپاه را سپاه سويق نام داده مىگفتند : رفته‌اند شراب سويق [ 1 ] بياشامند . معبد بن ابو معبد خزاعى به مكه آمد و خبر آورد كه رسول خدا به بدر آمده است . صفوان بن اميّه ، ابو سفيان را سرزنش كرده گفت : آن روز تو را بازداشتم كه قرار جنگ نگذارى و نشنيدى و موجب شد بر ما جرأت يابند و ديدند كه ما براى رويارويى حاضر نشديم . پس از آن ، قريش به انديشه و آمادگى و بسيجيدن مردم براى غزو خندق پرداخت . حجّاج بن محمد از ابن جريج ، از مجاهد * در تفسير آيهء « آنان كه مردم به ايشان گفتند مردم سپاهيان زيادى براى جنگ با شما آماده ساخته‌اند و بترسيد از ايشان ، پس بيفزود ايشان را ايمان و گفتند بس است ما را خداى و بهترين وكيل است و بازگشتند با نعمت از خداى و فزونى ، و نرسيد به ايشان بدى » [ 2 ] نقل مىكند كه منظور گفتار ابو سفيان است كه روز احد بانگ برداشته گفت : اى محمد ( ص ) موعد آيندهء شما بدر خواهد بود همان جا كه

--> [ 1 ] . شراب سويق از گندم يا نخاله گندم به دست مىآيد . - م . [ 2 ] . آيات 168 - 167 از سورهء آل عمران . براى اطلاع بيشتر از تفسير آيه ، ر ك : ابو الفتوح رازى ، تفسير ، ج 3 ، چاپ مرحوم شعرانى ، ص 257 . - م .