( 1 ) ديگر را به خداوند واگذاشت كه توبهء آن سه نيز پذيرفته شد . مسلمانان دست به كار فروش اسلحهء خود شدند و مىگفتند جهاد به پايان آمد . و چون خبر به پيامبر ( ص ) رسيد آنان را از اين كار نهى كرده فرمود : همواره گروهى از امّت من در راه حق جهاد خواهند كرد تا هنگامى كه دجّال خروج كند . عتّاب بن زياد از عبد اللّه بن مبارك ، از يونس ، از زهرى ، از عبد الرحمن بن عبد اللّه بن كعب بن مالك نقل مىكند كه مىگفته است از كعب بن مالك شنيدم كه مىگفت * پيامبر ( ص ) غالبا در غزوها مقصد خود را پوشيده مىداشت مگر در غزو تبوك كه در گرمايى سخت بود و پيامبر ( ص ) مىبايست راهى دراز بپيمايد و با گروهى انبوه كارزار كند . و در اين مورد بود كه آشكارا اظهار فرمود و گفت آهنگ كجا دارد تا مسلمانان بتوانند براى روبارويى با دشمن آماده باشند . محمد بن حميد عبدى از معمر ، از عبد اللّه بن محمد بن عقيل بن ابو طالب * در مورد آيهء « كسانى كه از پيامبر ( ص ) به هنگام سختى پيروى كردند » [ 1 ] نقل مىكرد كه در غزو تبوك مسلمانان هر دو يا سه تن سوار بر يك شتر بودند و هنگام خروج از مدينه هم گرما بسيار سخت بود و روزى بى آبى و تشنگى چندان سخت شد كه برخى شتر خود را كشتند و شكنبه‌اش را فشردند و آبى كه بيرون آمد آشاميدند . و لشكر از لحاظ آب و طهارت [ 2 ] و هزينه در كمال سختى بود . ابو عامر عبد الملك بن عمرو عقدى از سليمان بن عبد الرحمن بن عبد اللّه بن حنظله غسيل الملائكه ، و هم از يكى از پسران عبد الرحمن عبد اللّه يا عبيد اللّه بن عبد الرحمن بن كعب بن مالك ، از قول پدرش ، از پدر بزرگش نقل مىكرد كه * پيامبر ( ص ) روز پنجشنبه به غزو تبوك رفت و آن آخرين غزو او بود و او دوست مىداشت روز پنجشنبه حركت فرمايد . عبد اللّه بن جعفر رقّى از عيسى بن يونس ، از اوزاعى ، از يحيى بن ابو كثير نقل مىكند كه مىگفته است * پيامبر ( ص ) در غزو تبوك بيست روز آنجا مقيم بود و نماز را به شكل نماز مسافر مىگزارد .

--> [ 1 ] . جنگ تبوك و سپاه تبوك در اصطلاح جيش عسرت است ، ر ك : آيهء 17 ، سورهء توبه . [ 2 ] . در متن طهر است و ظاهرا بايد ظهر به معنى مركوب باشد نه طهارت ، ر ك : شيخ طوسى ، تبيان ، ج 5 ، چاپ نجف ، ص 314 . - م .