( 1 ) خالد بن مخلد بجلى از سليمان بن بلال ، از عبد الرحمن بن حارث بن عياش ، از عمرو بن شعيب ، از پدرش ، از جدش نقل مىكند كه مىگفته است * به سال فتح ، پيامبر ( ص ) بر پلكان كعبه نشسته ضمن ستايش و نيايش خداوند متعال در سخنان خود فرمود : پس از فتح مكّه ديگر هجرت نخواهد بود . موسى بن داود بن لهيعه از اعرج ، از ابو هريرة نقل مىكند كه مىگفته است * روز فتح آسمان مكه را دود گرفته بود و اين معنى گفتار الهى است كه مىفرمايد « روزى كه آسمان دودى آشكار را بياورد . » [ 1 ] ابو الوليد هشام طيالسى از شعبه ، از ابو اياس نقل مىكند كه مىگفته است شنيدم كه عبد اللّه بن مغفّل مىگفته است * روز فتح مكه پيامبر ( ص ) را سوار بر ناقه ديدم كه سورهء فتح را بلند و با ترجيع مىخواند و مىفرمود : اگر نه اين بود كه مردم بر گرد من جمع خواهند شد همچنان اين سوره را به ترجيع و آهنگى كه دارد ، ادامه مىدادم . هاشم بن قاسم از ابو معشر ، از عبّاس بن عبد اللّه بن معبد نقل مىكند كه مىگفته است * پيامبر ( ص ) فرداى روز فتح مردم را فرمود : كبر و نخوت دورهء جاهلى و فخر فروشى با نياكان را بدور اندازيد ، مردم همه فرزندان آدمند ، و آدم از خاك است . اسماعيل بن عبد الكريم صنعانى از ابراهيم بن عقيل بن معقل ، از پدرش ، از وهب بن منبّه نقل مىكند كه مىگفته است * از جابر بن عبد اللّه پرسيدم آيا روز فتح غنيمتى گرفته شد ؟ گفت : نه . اسماعيل بن ابراهيم اسدى از علىّ بن زيد بن جدعان ، از ابو نضرة ، از عمران ابن حصين نقل مىكند كه مىگفته است * در فتح مكه با پيامبر ( ص ) بودم و هيجده شب در مكه بود و نماز را شكسته مىگزارد . فضل بن دكين از سفيان ، از يحيى بن ابو اسحاق نقل مىكند كه مىگفته است از انس بن مالك شنيدم كه مىگفت * با رسول خدا ( ص ) از بهر فتح مكه بيرون آمديم ، و حضرت نماز را شكسته مىگزارد و در مكه هم ده روز مانديم و تا هنگام بازگشت همچنان نماز را شكسته مىگزارد . يزيد بن هارون از محمّد بن اسحاق ، از زهرى ، از عبيد اللّه بن عبد اللّه بن عتبة نقل

--> [ 1 ] . آيهء 10 از سورهء دخان و ر ك : طبرسى ، مجمع البيان ، ج 9 ، چاپ بيروت ، ص 91 . - م .