( 1 ) خود را كشت و خراش بن اميّه كعبى سر آن حضرت را تراشيد و اصحاب نيز قربانيها را نحر كردند و عموما سر تراشيدند و گروهى هم ناخن گرفته موى سر را كوتاه كردند . پيامبر ( ص ) سه بار فرمود : خداوند كسانى را كه سر تراشيدند رحمت فرمايد . گفتند : اى رسول خدا ، براى كسانى كه ناخن گرفتند دعا نمىكنى ؟ و رسول خدا ( ص ) فرمود : خداوند آنان را هم رحمت فرمايد . و پيامبر ( ص ) در حديبية ده و اندى روز مقام كرد - و گفته‌اند بيست روز . و سپس بازگرديد . و چون به ضجنان رسيدند سورهء إنّا فتحنا لك فتحا مبينا نازل شد [ 1 ] و جبرئيل ( ع ) گفت : اى رسول خدا ، خداوند بر تو شاد باش مىگويد . و مسلمانان نيز پيامبر ( ص ) را شاد باش گفتند . فضل بن دكين از شريك ، از ابو اسحاق نقل مىكند كه براء مىگفته است * شمار ما مسلمانان در حديبيه هزار و چهار صد تن بود . سليمان بن داود طيالسى از شعبه ، از عمرو بن مرّه ، از عبد اللّه بن ابى اوفى صحابى پيامبر ( ص ) كه بيعت رضوان را ديده است نقل مىكند كه مىگفته است * در آن روز هزار و سيصد تن بوديم و اسلم در آن روز نزديك به يك هشتم مهاجران بودند . سليمان بن داود طيالسى از شعبة ، از عمرو بن مرّة ، از سالم بن ابو الجعد نقل مىكند كه مىگفته است * جابر بن عبد اللّه را پرسيدم در روز شجره چند تن بوديد ؟ گفت : هزار و پانصد تن . و از بىآبىيى كه بدان دچار آمده بودند سخن پيش آورده افزود : ظرف كوچك آبى نزد پيامبر ( ص ) آوردند ، دست خود را در آن نهاد و از ميان انگشتانش همچون چشمه سار آب مىجوشيد و همگان آب نوشيديم و آنچه مىخواستيم آب برداشتيم . همو گويد ، باز از جابر پرسيدم چند تن بوديد ؟ گفت : اگر صد هزار تن هم مىبوديم ما را بس بود ، و ما هزار و پانصد نفر بوديم . ابو حذيفه موسى بن مسعود نهدى از عكرمة بن عمّار ، از اياس بن سلمه ، از پدرش نقل مىكند كه مىگفته است * با رسول خدا ( ص ) به حديبيه رسيديم و يك هزار و چهار صد تن بوديم و بر اطراف چاه حديبيه پنجاه گوسپند نيز بودند كه آب چاه براى سيراب كردن

--> [ 1 ] . براى اطلاع بيشتر در مورد اختلاف روايات در مورد نزول سورهء « انّا فتحنا » ، ر ك : طبرسى ، مجمع البيان ، چاپ بيروت ، 1379 قمرى ، ص 109 . واقدى در مغازى ، ص 24 - 618 اين آيات را طى چند صفحه مورد بحث قرار داده است . - م .