نيكوكارى و عدالت رايج در ميان مؤمنان فديهء خود را خواهد پرداخت . اين عبارت براى هر يك از قبيله‌هاى وابسته به اوس و خزرج تكرار شده است . « 1 » روشن است كه اين دليل براى اثبات مدّعاى آنان كافى نيست . اين تكرار براى تأكيد و تثبيت اين امر در خصوص هر يك از قبايل به طور على حدّه آمده است . چه طبع معاهدات و پيمان‌نامه‌ها چنين است كه بر مفاد آن چنان تأكيد ، دقّت و تصريح شود كه هيچ عذر و بهانه‌اى براى احدى باقى نماند . اين تصريح و تأكيد نسبت به همهء طوايف ، گروه‌ها و قبايلى است كه از آن‌ها انتظار مىرود حدود تعهّدات و مطالبات خود را بدانند . بنابراين ، معاهدهء مذكور نيز مجموعه‌اى است از تعهّدات هر يك از قبايل يا طوائف در قبال ساير طوائف و قبائل و حتى در قبال افراد همان قبيله . از اين رو بايد تعهّدات وى مورد تأكيد قرار گيرد . به همين جهت ، يك معاهده خصوصيت معاهده‌هاى متعدد را به خود مىگيرد . از سوى ديگر روشن است كه منظور از عنصر يهود در اين عهدنامه فقط يهوديان اسرائيلى الاصل يعنى : بنى قين قاع ، بنى نضير و بنى قريظه نيست ، بلكه مقصود يهوديان قبايل اوس و خزرج هم هست . مىدانيم كه در گذر زمان ، شمارى از قبايل عرب يثرب ، آيين يهودى پذيرفتند . از اين رو در سند نظام‌نامه از آنان با انتساب هر يك به قبايلشان ياد شده است . يعقوبى مىگويد : گروهى از اوس و خزرج پس از آن كه از يمن خارج شدند ، به علّت همسايگى با يهود خيبر ، بنى قريظه و بنى نضير ، يهودى شدند . چنان كه قومى از بنى حارث بن كلب ، جمعى از غسّان و شمارى از جذام ، آيين يهودى پذيرفتند . « 2 » مطابق برخى روايات ، گروهى از فرزندان اوس و خزرج نيز يهودى شدند ،

--> ( 1 ) . بنگريد : نشأة الدولة الاسلاميه ، 25 - 27 . ( 2 ) . تاريخ يعقوبى ، 1 / 257 .