و هيچ دليلى در دست نيست كه دلالت كند ، بر اين كه پاى اين انگيزه‌ها در مورد هيچ يك از مسلمانان مكّه در كار نبوده ، بلكه از بعضى از همان مسلمانان نقل شده كه در مكّه ايمان آورده ، و سپس برگشته و يا با شك و ترديد ايمان آورده و سپس ثابت قدم شده است . علاوه بر اين خداى تعالى خودش فرموده : وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ يَقُولُ آمَنَّا بِاللَّهِ فَإِذا أُوذِيَ فِي اللَّهِ جَعَلَ فِتْنَةَ النَّاسِ كَعَذابِ اللَّهِ وَ لَئِنْ جاءَ نَصْرٌ مِنْ رَبِّكَ لَيَقُولُنَّ إِنَّا كُنَّا مَعَكُمْ أَ وَ لَيْسَ اللَّهُ بِأَعْلَمَ بِما فِي صُدُورِ الْعالَمِينَ ، وَ لَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَيَعْلَمَنَّ الْمُنافِقِينَ . « 1 » اين دو آيه در سورهء عنكبوت است ، كه در مكّه نازل شده ، و مىبينيد كه از وجود نفاق در مكّه خبر مىدهد و بر فرض كه از همهء ادلهء مكّى بودن اين سوره صرف نظر كنيم ، همين كه مىبينيم مشتمل بر مسأله فتنه و اذيّت شدن در راه خداست ، بايد بفهميم كه حد اقل اين دو آيه در مكّه نازل شده است . چون در مدينه فتنه و اذيّت ديدن در راه خدا رخ نداد . اگر بگويى در آيهء اوّل مسأله نصرت خدايى ذكر شد ؛ مىگوييم : صرف اين دليل نمىشود ، بر اين كه آيه در مدينه نازل شده باشد ؛ چون نصرت مصاديق ديگرى هم غير از فتح و پيروزى در جنگ كه فتحى فورى و نقد است ، دارد . احتمال اين كه مراد از فتنه ، واقعه‌اى باشد كه بعد از هجرت در مكّه رخ داد ، به مطلب ما ضرورى نمىزند ، براى اين كه منافقين مفتون كه بعد از هجرت و در مكّه مفتون شدند و دچار نفاق گرديدند از همان‌هايى بودند كه قبل از هجرت ايمان آورده بودند ، هر چند كه بعد از هجرت مورد اذيت واقع شدند . « 2 »

--> ( 1 ) . عنكبوت ( 29 ) : 10 - 11 . ( 2 ) . الميزان ، 20 / 90 - 91 .