گيرد . علاوه بر اين لشكركشى از حبشه موجب مىشد كه همهء قبائل عرب به دليل پيوندهاى خويشاوندى و نژادى ، و حميّت و عصبيّت عربى در كنار مكّيان قرار گيرند و از آنان تا پاى جان در مقابل مسلمانان دفاع كنند . 3 . مدينه از نظر زراعى غنىتر از مكّه بود . بنابراين اگر روزى با نوعى فشار بازرگانى روبه‌رو مىشد ، البته در توان مكّه نبود كه هرگز چنين فشارى بر مدينه تحميل كند ؛ در عين حال مدينه مىتوانست در مقابل اين فشار مقاومت كند و بدون تسليم شدن در مقابل خواسته ديگران ، به نوعى هرچند مشقّت بار به زندگى روزمرهء خود ادامه دهد . 4 . اهالى مدينه در اصل مردمان مهاجر يمن بودند كه در قديم الايام نوعى تمدّن ابتدايى داشتند . بدين ترتيب نه همانند مردمان بيابان‌گرد عرب ، قلب‌هاى خشن داشتند و نه همچون مردم قريش در فضاى روانى خاصى به دنبال امتيازات ويژه و مصالح منطقه‌اى بودند . از سوى ديگر به خاطر رقابت‌هاى آشكار تيره‌هاى عدنانى و قحطانى ، حتى اگر مردم مدينه انگيزه‌هاى دينى و عقيدتى نداشتند ، از تسليم پيامبر ( ص ) به دشمن عدنانى ، خوددارى مىكردند . 5 . مردم مدينه طعم تلخ انحراف را چشيده بودند و جنگ‌هاى پىدرپى آنان را از پاى درآورده بود ؛ آن‌ها همواره در رعب و وحشت به سر مىبردند ، چنان كه شب و روز اسلحه بر زمين نمىگذاشتند . « 1 » وقتى پيامبر ( ص ) اسعد بن زراره را به اسلام دعوت كرد ، وى خطاب به حضرت گفت : من از اهالى يثرب و از مردم قبيله خزرج هستم . ريسمان پيوند ميان ما و برادران اوسىمان گسسته است . اميد دارم خداوند اين رشته را به وسيله

--> ( 1 ) . بحار الانوار ، 19 / 8 - 10 .