دارد و دلشان را به دست آورد . مردم در كنار صخره ايستادند و پيرامونش طواف مىكردند ؛ چنان كه پيرامون كعبه طواف مىكنند و روز عيد قربان ، قربانى مىكردند و سرشان را مىتراشيدند . « 1 » 7 . به تصريح جاحظ ، امويان قبله را تغيير دادند . ظاهرا قبله را از كعبه به سمت بيت المقدس در جهت صخره‌اى كه قبلهء يهوديان است ، تغيير دادند . او مىگويد : تا اين كه عبد الملك بن مروان و فرزندش وليد و كارگزارشان حجّاج و غلامشان يزيد بن مسلح به قصد نابودى و انهدام خانهء خدا و جنگ نظامى با حرم مدينه وارد عمل شدند . آنان كعبه را منهدم و حرمت حرم را شكستند و قبلهء واسط را تغيير دادند . « 2 » متوكّل عبّاسى كه از سوى برخى احياگر سنّت ناميده شده ، به سلف اموى خود اقتدا كرد و در سامرا كعبه‌اى ساخت و زمينى را منى و عرفات ناميد تا امراى سپاهش در آنجا حج گزارند و از او جدا نشوند . « 3 » * * *

--> ( 1 ) . البداية و النهايه ، 8 / 281280 ؛ بنگريد : الانس الجليل ، 1 / 272 ؛ حياة الحيوان الكبرى ، 1 / 66 ؛ مآثر الانافه ، 1 / 129 . ( 2 ) . رسائل جاحظ ، 2 / 16 . ( 3 ) . بنگريد : احسن التقاسيم ، 122 - 123 .