4 . سورهء اسراء در اوايل بعثت فرود آمد . أ . بخارى روايت كرده كه آيهء : « وَ لا تَجْهَرْ بِصَلاتِكَ وَ لا تُخافِتْ بِها » « 1 » در مكّه نازل شد ؛ هنگامى كه رسول خدا ( ص ) پنهان بود . « 2 » مىدانيم كه اختفاى در خانه ارقم در سال‌هاى نخست بعثت و در دورهء دعوت سرّى بود . ب . برخى گفته‌اند : سورهء اسراء ، سومين سوره‌اى است كه پس از سورهء حجر نازل شد . « 3 » سورهء حجر در دورهء دعوت سرّى نازل شد . در اين سوره آمده : فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ . « 4 » پيامبر اكرم ( ص ) پس از اين دستور الهى ، دعوت خود را علنى كرد . 5 . سورهء نجم كه گفته مىشود ، واقعهء معراج در اين سوره مطرح شده ، ديگر سوره‌اى است كه در اوايل بعثت نازل شد . اين سوره بيست و سومين يا بيست و چهارمين سوره‌اى است كه در مكّه نازل شد . پس از آن ، شصت و چهار سوره ديگر در مكّه فرود آمد . « 5 » مىگويند : اين سوره سه ماه پس از هجرت به حبشه نازل شد . مىدانيم كه هجرت مذكور در سال پنجم بعثت بود . 2 . اسراء و معراج در خواب يا بيدارى ؟ برخى معتقدند كه اسراء فقط روحانى و در عالم رؤيا بوده است . آنان به سخن عايشه احتجاج مىكنند كه گفت : رسول خدا ( ص ) جسم را از دست ندادند . « 6 » معاويه هم آن را رؤياى شايسته مىدانست . « 7 » از حسن بصرى همچنين

--> ( 1 ) . اسراء ( 17 ) : 110 . ( 2 ) . صحيح بخارى ، 3 / 99 ؛ الدر المنثور ، 4 / 206 . ( 3 ) . مجلة الوعى الاسلامى ، شماره 163 ، 56 . ( 4 ) . حجر ( 15 ) : 94 . ( 5 ) . بنگريد : الاتقان فى علوم القرآن ، 1 / 10 - 11 ؛ 25 . ( 6 ) . تاريخ الخميس ، 1 / 308 ؛ مناقب آل ابى طالب ، 1 / 177 . ( 7 ) . تاريخ الخميس ، 1 / 308 .