واقعيت مفيد افتد . مثلا اگر متنى ادّعا كند كه كوتاه‌ترين راه مكّه به مدينه از اندلس مىگذرد يا شهر مكّه در سنگاپور واقع است يا خورشيد همه روزه از مغرب طلوع مىكند ؛ اين آشكارا دلالت دارد كه نص ، دروغ و تحريف است و قابل پذيرش و اعتماد نيست . 7 . عدم مخالفت با بديهيات : بديهيات و ضروريات عقلى ثابتى هست كه نمىتوان آن را بر هم زد ، زيرا چنين كارى به معنى بر هم زدن همه چيز است . پس هرگاه متنى مخالف اين بديهيات بود ، چاره‌اى جز ردّ آن نداريم . مثل اينكه ادّعا شود ؛ سه ، زوج است ، چهار ، نصف پنج است . مخالفت با بديهيات نشان‌گر آن است كه خبر دروغ است و گويندهء آن انسان عاقل و آگاهى نبوده است تا چه رسد كه پيامبر يا امام معصوم باشد ، زيرا قرآن كريم ، بر بيان رسول اكرم ( ص ) تأكيد فرموده كه عقل معيار و ميزان همه چيز است . در تعاليم اسلامى ، به مخاطبه و به كارگيرى عقل اهتمام شده ، حكم عقل را قطعى تلقى نموده است . چنان كه مردمانى را كه به هدايت عقل ، هدايت نشوند و از نور آن روشنى نگيرند ، ملامت و سرزنش كرده است . جالب است كه در اخبار و روايات ، مخالفت با ضروريات عقلى در مباحث عقيدتى و برخى قضاياى تاريخى فراوان است . از جمله گفته‌اند : خداوند عادل و حكيم است ، ليكن بندگانش را بر انجام كارها ، مجبور كرده است . آن‌گاه آنان را به واسطهء همين كارها پاداش مىدهد يا عقوبت مىكند . يا مىگويند : خداوند را نه مكان محدود است و نه جهت معيّن . سپس ادعا مىكنند كه خداوند دست ، پا ، دهان و دندان دارد . 8 . عدم مخالفت با حقايق ثابت : نمىتوان نص مخالف با حقايق علمى ثابت را پذيرفت . مثل : زمين روى شاخ گاو قرار دارد ؛ زمين مسطح است نه كروى . از همين قبيل است . متونى كه با حقايق علم رياضى مخالف باشد ؛ هر چند سند آن صحيح و در مراتب بالاى صحّت باشد . متن مخالف يك نظريهء شايع كه هنوز به درجهء ثبوت قطعى نرسيده را نمىتوان ضعيف دانست . وجود چنين متنى مىتواند