مذهبى معينى بود ، تصحيح كنند . « 1 » 24 . عصمت امّت : هرچند از ديدگاه آنان پيامبر ( ص ) اشتباه مىكرد ، امّا امّت را معصوم دانسته‌اند . بخارى و مسلم روايت كرده‌اند كه ظنّ امّت هم خطا نمىكند . اين بدان معنى است كه هرگاه پس از اختلاف ، اجماعى حاصل شود ، هر گونه تشكيكى در صحّت امر اجماعى منتفى و بلكه بايد به صحّت و صواب آن حكم شود ، زيرا امّت معصوم است . معتقدان به عصمت امّت با اين مشكل مواجه هستند كه اگر امّت معصوم است « 2 » و بلندمرتبه‌تر از پيامبر ( ص ) ، پس چرا اطاعت و پيروى از پيامبر ( ص ) بر او واجب است ؟ هرچند كوشيده‌اند براى اين پرسش پاسخى دست و پا كنند ، امّا هرچه بيشتر كوشيده‌اند ، كمتر موفّق بوده‌اند . « 3 » 25 . اجماع ، نبوّت پس از نبوّت : گاهى اوقات حاكم براى تثبيت پايه‌هاى حكومت و تحكيم سلطهء خود بر سرنوشت و مقدّرات مردم محتاج مىشود كه در برخى از امور عقيدتى يا فقهى ثابت يا مفاهيم دينى تصرّف نمايد . در چنين مواردى ممكن است ، با اعتراض عالمان امّت و اهل فضل و دين رو به رو شود . پس بايد راه توجيهى براى تصرّفات و تغييرات وى پيدا كرد . از اين رو قاعده‌اى وضع كردند كه مىگويد : هرگاه چنين پيشامدى روى دهد و حاكم بتواند موافقت و اجماع مردم عصر خود را به دست آورد ، اين اجماع يك تشريع الهى بوده جايى براى

--> ( 1 ) . به طور مثال بنگريد : ارشاد الفحول ، 35 ؛ الاحكام فى اصول الاحكام ، 4 / 187 - 188 ؛ اجتهاد الرسول ، 124 . ( 2 ) . بنگريد : تهذيب الاسماء و اللغات ، 1 / 42 ؛ الالمام ، 6 / 23 ؛ الباعث الحثيث ، 35 ؛ شرح نورى بر صحيح مسلم در حاشيه ارشاد السارى ، 1 / 38 ؛ نهاية السؤال ، 3 / 325 ؛ سلّم الوصول ، 3 / 326 ؛ علوم الحديث ، 24 ؛ ارشاد الفحول ، 80 - 82 ؛ الاحكام فى اصول الاحكام ، 4 / 188 - 189 . ( 3 ) . بنگريد : الاحكام فى اصول الاحكام ، 4 / 188 ؛ اجتهاد الرسول ، 141 - 142 از مصادر فراوان .