پيش گرفته‌ايم . با كمال تأسف بايد به او بگوييم كه حقيقت همين است ؛ تمام حقيقت ، بدون هرگونه مبالغه و بزرگ‌نمايى ! براى تأكيد بر آنچه گذشت ، شواهد و نمونه‌هاى ديگرى هم خواهيم آورد . از سوى ديگر قويّا خود را ملتزم مىدانيم كه از شواهد فراوان بر جهل خلفاى سه‌گانه نسبت به احكام شرعى كه از بديهىترين بديهيات و واضح‌ترين واضحات است ، چيزى بيان نكنيم ، زيرا خوف آن داريم كه ما نيز به تعصّب نسبت به اين يا آن و قصد تخريب آن‌ها از موضع فشارهاى فرقه‌اى متّهم شويم . با اين حال به خوانندهء گرامى اطمينان مىدهيم كه علّامه امينى ( ره ) در كتاب ارزشمند خود ، الغدير ، ما را از اين امر بىنياز كرده است . او وقايع و شواهد فراوانى از منابع و مصادر بسيار فراوان و مورد وثوق دوستداران آن‌ها جمع‌آورى كرده است . از جمله شواهد رسواكننده از اين قرار است ؛ 1 . ابن عبّاس به مردم بصره گفت : صدقهء روزه خود را بپردازيد . مردم منظورش را نفهميدند . از يكى از مردم مدينه كه در آنجا حضور داشت ، خواست تا آن را براى مردم توضيح دهد ، زيرا آنان دربارهء زكات واجب فطريه چيزى نمىدانستند . « 1 » اين وضع مردم بصره بود كه در زمان خليفه دوم ساخته شد . حال چگونه بوده است ، وضع مردمى كه در شهرهاى مختلف و در پى فتوحات دورهء خلفا مسلمان شدند و مربى و راهنمايى نداشتند ؟ 2 . در ميان نيروهاى يك سپاه كامل ، از همين افرادى كه مىبايست ، با فتوحات خود ، اسلام را به مردم سرزمين‌هاى مفتوحه ارزانى دارند ، حتى يك نفر نبود كه بداند : حدث ، وضو را باطل مىكند . از اين رو ، ابو موسى اشعرى فرمانده سپاه ، فردى را مأمور كرد تا در ميان سپاهيان جار بزند و اين مطلب را

--> ( 1 ) . الاحكام فى اصول الاحكام ، 2 / 131 .