و سپس در هاشميّه ( واقع در بين حيره و كوفه ) به دربار منصور خليفهء عبّاسى پيوست و نسخه‌اى از تصنيف خود را به صورتى كه تا آن زمان به شاگردان خود املاء مىكرد به او تقديم نمود [ 1 ] . إقامت ابن اسحاق در دربار خليفه به طول نينجاميد و به رى ، كه بدستور مهدى وليعهد منصور تجديد بنا شده بود ، رفت و مدّتى در اين شهر بروايت اخبار و مغازى پرداخت و پس از ان به عراق بازگشت و تا آخر حيات در بغداد بزيست و در سال 150 يا 151 تقريبا در سن 65 سالگى وفات يافت و در قبرستان خيزران در جوار ابو حنيفه مدفون شد [ 2 ] .

--> [ ( 1 - ) ] براى تفصيل بيشتر راجع به اينكه ابن اسحاق كتاب خود را تصنيف و به خليفه تقديم كرده است رجوع شود به : خطيب بغدادى ، تاريخ بغداد ، ج 1 ص 221 . [ ( 2 - ) ] قديمىترين اثرى كه دربارهء شرح حال ابن اسحاق نوشته شده در كتاب طبقات الكبير محمد بن سعد كاتب الواقدى ( 168 - 230 ) است . اين كتاب را زاخا و پيروانش در 9 مجلد ( ليدن 1904 تا 1940 ) بطبع رسانيده و همان طبع را ديگران تجديد يا افست كرده‌اند ( تهران ، منشورات نصر ) . ابن سعد در دو موضع از كتاب خود راجع به ابن اسحاق سخن گفته است يكى در طبقهء تابعين مدينه و ديگر در طبقهء كسانى كه از فقها و محدثين به بغداد رفته‌اند و در آنجا وفات يافته‌اند . اين قسمت اخير كه مربوط به اشخاصى است كه ببغداد رفته‌اند در مجلدات نه‌گانه بطبع رسيده است ( شرح حال ابن اسحاق درج 7 ق 2 ص 67 آمده است ) ولى قسمت مربوط به تابعين طبقهء چهارم و پنجم اهل مدينه در طبع ليدن چاپ نشده و ظاهرا تصور مىشده كه اين قسمت مفقود شده است . اينك پس از آنكه معلوم شد اين قسمت از كتاب طبقات موجود است براى اولين بار سطور ذيل را كه بشرح حال ابن اسحاق مربوط است از روى جزء نهم نسخهء احمد ثالث ( اسلامبول ) شمارهء 2835 مربوط به طبقهء پنجم تابعين از اهل مدينه در اينجا نقل مىكنيم . بكمك دوست گرامى آقاى پروفسور عدنان ارزى ميكروفيلمى از نسخهء كتابخانهء احمد ثالث تهيه شد كه اكنون در كتابخانهء مركزى دانشگاه است و از بذل مساعدت ايشان تشكر مىكنيم . اينك متن ابن سعد مأخوذ از ورق 242 نسخهء شمارهء 2835 كتابخانهء احمد ثالث : « محمد بن اسحاق بن يسار مولى قيس بن مخرمة بن عبد المطلب بن قصى ( در حاشيه : عبد مناف صح ) و يكنى ابا عبد اللّه و كان جده يسار من سبى عين التمر و كان محمد بن اسحاق اول من جمع مغازى رسول اللّه صلعم و ألفها و كان يروى