پيغمبر آنها هم هستند . آنها هم عذاب دارند ، آنها هم نعيم دارند . در روايات اين مطلب هست كه حتى آنها خوراك دارند ، توالد و تناسل دارند ، لذت جنسى دارند ؛ يعنى خيلى شبيه انسان هستند . اين است كه در مسائل مربوط به تكليف و پاداش و كيفر ، قرآن آنها را هم وارد مىكند ، چون بر اساس اعتقادى كه ما از قرآن گرفته‌ايم پيغمبر منحصراً پيغمبر انس نبوده ، پيغمبر جن هم بوده است ، و قرآن و همچنين كتب آسمانى ديگر فقط كتاب انس نيست ، كتاب آن موجود غير مرئى و غير محسوس براى ما - كه اطلاعات ما در باره آن خيلى ضعيف است - نيز هست . جن و انس ، مخاطب قرآن اين است كه در اين آياتِ سورهء الرحمن بالخصوص ، جن و انس همدوش يكديگر مخاطب قرار گرفته‌اند . حال در اين آيه مىفرمايد : اى ثقلين ، اى دو موجود سنگين و صاحب وزن ، يعنى اى دو موجود جسمانى ( ايُّه‌َالثَّقَلانِ را اگر با اصطلاح بخواهيم ترجمه كنيم اين‌جور مىگوييم : اى دو موجود جسمانى ؛ در مقابل ملَك كه گفتيم ثقل نيست ) « سَنَفْرُغُ لَكُمْ » عن‌قريبٍ به شما خواهيم پرداخت ؛ فراغت پيدا مىكنيم و به شما خواهيم پرداخت . اين خودش سؤالى ايجاد مىكند كه نكتهء خوبى هم هست ؛ مفسرين هم در اينجا به اين مطلب پرداخته‌اند كه مقصود چيست . « عن‌قريبٍ به شما خواهيم پرداخت . » تعبير يك تعبيرى است كه گويا يعنى از كارهاى ديگر خودمان فارغ مىشويم و به شما خواهيم پرداخت . اينجا سؤال به وجود مىآيد كه [ آيا ] در مورد خدا اين مطلب مىتواند صادق باشد ؟ مثل اين است كه [ مىگويد ] الآن دست ما به كارهاى ديگر بند است ، نوبت شما مىرسد ، بعد ما به شما خواهيم پرداخت . بعلاوه مطلب در جاى ديگر بيان شده است كه « لا يَشْغَلُهُ شَأْنٌ عَنْ شَأْنٍ » « 1 » هرگز كارى خدا را از كار ديگر باز نمىدارد ، او شاغل نسبت به كار ديگر نمىشود . معمولًا انسان صفات تنزيهى خداوند را از مقايسهء خلق كشف مىكند . نقصى را كه در خلق مىبيند مىفهمد كه ذات واجب‌الوجود داراى اين نقص نيست ، داراى كمال آن است . حضرت رضا عليه السلام فرمود : « لا يُفْهَمُ ما هُناكَ الّا بِما هيهُنا » يعنى چيزهايى كه آنجا هست با آنچه در اينجا هست فهميده مىشود . اين را در صفات

--> ( 1 ) . نهج‌البلاغه فيض‌الاسلام ، خطبهء 177 .