دگمهء سر پستان و همهء آن تشكيلات با خلقت طفل در رحم و با معده و لبها و نيازهاى آن طفل ، همين طور رابطه است ميان ميوه‌ها و دانه‌ها و روييدنيهاى خوشبوى اين عالم با خلقت انسان . اينها ماده‌هايى است كه در پستان همين زمين مىرويد ؛ يعنى اين پستان اين جور آفريده شده است كه بتواند اين احتياجات را رفع كند . البته طفل وقتى از رحم به دنيا مىآيد ناتوان است ، حداكثر همين است كه با لبهاى خودش بايد بمكد ، ديگر بيش از اين كارى از او ساخته نيست ، مايع براى او تا اين اندازه آماده است ، ولى انسان بعد از آنكه بزرگ مىشود استعداد خيلى بيش از اينها را دارد ، آنوقت مىبينيد نعمتها در قدمهاى دورترى قرار داده شده كه او خودش مىرود آنها را به خود نزديك مىكند . مثلًا دانه را در زمين مىپاشد كه بعد زمين اين استعداد خودش را در آنجا نشان مىدهد ، بعد مثلًا بوته گندم مىرويد ، بعد بزرگ مىشود ، ساقه پيدا مىكند ، دومرتبه خوشه پيدا مىكند ، بعد دانه گندم هم به خودى خود قابل استفاده نيست ، انسان آن را آرد مىكند ، بعد مىپزد و بعد مىخورد . « وَالْارْضَ وَضَعَها لِلْانامِ . فيها فاكِهَةٌ وَ النَّخْلُ ذاتُ الْاكْمامِ . وَ الْحَبُّ ذُوالْعَصْفِ وَ الرَّيْحانُ » زمين را نهاد براى مردم كه بر روى آن راه بروند و از آن مانند يك فرش و بساط استفاده كنند ولى نه زمين تنها فايده‌اش آن باشد ، مادرى است كه در پستان خودش مواد مورد نياز انسان را به وجود مىآورد ؛ در اين زمين است ميوه‌ها ، در اين زمين است درخت خرما ، و از اين زمين مىرويد دانه‌هايى كه مورد استفاده انسان است ، دانه‌هايى كه با بوته‌هايى داراى برگ مىرويد ، و در اين زمين است كه ريحانها يعنى روييدنيهاى خوشبوى پيدا مىشود . اگر انسان شامّه‌اى نمىداشت ، اين گلها و سبزيهاى خوشبو هم در دنيا وجود نمىداشت ، يعنى ارتباطى ميان ايندو برقرار است . « فَبِأَىِّ الاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ » حال به من بگوييد كه شما كدام يك از نعمتهاى پروردگارتان را تكذيب مىكنيد ، يعنى آيا جاى تكذيب نعمتها هست ؟ ! تكذيب نعمتها يا تكذيب ايمانى . عرض كرديم كه اين نعمتها با اين تشكيلات و اين نظم كه حساب و كتابى را در عالم مىرساند ، اولًا الهام‌بخش ايمان است در انسان ، ثانياً الهام‌بخش وظيفه و تكليف و مسؤوليت است براى انسان . مراحل خلقت انسان « خَلَقَ الْانْسانَ مِنْ صَلْصالٍ كَالْفَخّارِ » انسان را آفريده است از گِل خشكيده شبيه سفال