مكلفى . همه اينها نتيجه‌گيرى براى مسؤوليت و مكلف بودن است كه آن « فَبِأَىِّ الاءِ رَبِّكُما تُكَذِّبانِ » توجه دادن ماست به مسؤوليت و تكليفى كه در مقابل اين نعمتها - كه براى اين هدف آفريده شده است - داريم . اين يك نكته . زمين ، براى همهء مردم نكتهء ديگر هم نكتهء درستى است كه بعضى استفاده كرده و مىكنند و آن اين است كه در « وَالْارْضَ وَضَعَها لِلْانامِ » ( زمين را خدا براى مردم آفريده است ) وقتى مىگويد « براى مردم آفريده است » اختصاص به يك گروه خاص از مردم نمىدهد ؛ يعنى براى همهء مردم آفريده است ، نه اينكه اختصاص به بعضى از مردم داشته باشد . يادم است زمانى كه جنگ بين‌الملل دوم بود راديو آلمان « 1 » وقتى قرآن مىخواند ، سورهء الرحمن را كه مىخواند ، وقتى كه به اين آيهء « وَالْارْضَ وَضَعَها لِلْانامِ » مىرسيد مىگفت : « و الانگليزيّون يقولون الارض لنا » ( البته اين مطالب جنبهء تبليغاتى داشت ؛ آنهايى هم كه اين حرفها را مىزدند بهتر از ديگران نبودند ) . « وَالْارْضَ وَضَعَها لِلْانامِ » خدا زمين را براى همهء مردم آفريده است . همهء مردم را خدا خلق كرده ، زمين را هم كه خدا خلق كرده براى همهء مردم خلق كرده نه براى يك گروه خاص كه ديگران از آن محروم بمانند . فوايد ديگر زمين براى انسان « فيها فاكِهَةٌ وَ النَّخْلُ ذاتُ الْاكْمامِ » . كلمهء « وَضَعَها » [ در آيهء قبل ] يعنى نهاد آن را . اين اشاره است به آن استفاده‌اى كه انسان از نهادگى زمين مىبرد ، يعنى زمين براى انسان بساط و فرش و گهواره است كه انسان در روى آن قرار گرفته و حاجتش را رفع مىكند . حال اشاره مىكند به جنبه‌هاى ديگرِ فوايد و نعمى كه زمين براى انسان دارد . زمين براى انسان تنها فرش و مهاد و جايى كه محلِ قرار باشد نيست ، « فيها فاكِهَةٌ وَ النَّخْلُ ذاتُ الْاكْمامِ » در اين زمين است ميوه‌ها و درخت خرما با آن غلافهاى خودش كه ميوه‌ها را در غلاف قرار مىدهد . گويا عرب به خرما « فاكهه » ( ميوه ) اطلاق نمىكند ، از اين جهت نخل را جداگانه ذكر كرده است . فلاسفه اصطلاحى دارند ، مىگويند « آباء ثلاثه و امّهات اربعه » . زمين براى

--> ( 1 ) . [ مقصود راديو عربى آلمان است . ]