رحيم » ترجمه نموده‌اند . فرق رحمن با رحيم چيست ؟ قبلًا بايد توضيح بدهيم كه در زبان عربى كلماتى كه بر وزن فَعلان است دلالت بر كثرت مىكند ، مثل عطشان كه به معناى عطش كثير است ، و كلماتى كه بر وزن فعيل است - كه اصطلاحاً آن را صفت مشبّهه مىگويند - دلالت بر نوعى ثبات و دوام مىكند . رحمن كه بر وزن فعلان است دلالت بر كثرت و وسعت مىكند و مىرساند كه رحمت حق همه جا گسترش پيدا كرده و همه چيز را فرا گرفته است . اصولًا هرچيزى چيز بودنش مساوى با رحمت حق است چون وجود و هستى عين رحمت است ؛ چنان‌كه در سورهء ا عراف آيهء 156 آمده است : وَ رَحْمَتى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ ( رحمت من همه چيز را فرا گرفته است ) و در دعاى كميل مىخوانيم : وَ بِرَحْمَتِكَ الَّتى وَسِعَتْ كُلَّ شَىْءٍ . اين‌گونه رحمت حق استثنا ندارد و اين طور نيست كه شامل انسانها باشد و غير انسانها را شامل نشود و يا در انسانها تنها انسانهاى مؤمن را فرا گيرد ؛ خير ، بلكه سراسر گيتى مشمول رحمانيت حق است و يا عين آن است يعنى آنچه در عالم هستى هست رحمت حق است . درسى كه مىتوان از جملهء بسم اللَّه الرحمن الرحيم آموخت اين است : آنچه كه از خدا به عالم مىرسد دو گونه نيست : خير و شر ، بلكه آنچه از او مىرسد جمله نيكو و رحمت است و اين رحمت شامل جماد و نبات و حيوان و انسان به تمام اقسامش مىگردد چون اصولًا فاتحه و گشايش هستى با رحمت حق است . و اما « رحيم » كه بر وزن فعيل است دلالت بر رحمت لاينقطع و دائم حق مىكند . « رحمن » كه دلالت بر رحمت واسعهء پروردگار مىكرد و شامل همهء موجودات مىگشت ولى بالاخره در اين عالم يك سلسله از موجودات پس از هستى معدوم مىشوند و فانى مىگردند . اما « رحيم » نوعى از رحمت است كه جاودانگى دارد و تنها شامل آن بندگانى است كه از طريق ايمان و عمل صالح ، خود را در مسير نسيم رحمت خاصهء حق قرار داده‌اند . پس پروردگار يك رحمت عام دارد و يك رحمت خاص . با رحمت عام خودش همهء موجودات را آفريده است كه از جملهء آنان انسان است . انسان كه تنها موجود مكلّف است و خودش مسئول خويش است ، اگر وظايف و تكاليفى كه به