نتيجه‌گيرى مىكند اما بعد احياناً درمىيابد كه استدلال از پايه نادرست بوده است . اينجا اين سؤال مطرح مىشود كه آيا بايد به واسطهء عملكرد نادرست ذهن در پاره‌اى موارد ، قوهء انديشه را تعطيل كرد يا آنكه نه ، با وسائل و اسباب ديگرى مىبايد خطاهاى ذهن را پيدا كرد و از آنها جلوگيرى نمود ؟ در پاسخ اين پرسش ، سوفسطائيان مىگفتند اعتماد بر عقل جايز نيست و اساساً استدلال كردن كار لغوى است . فلاسفه در اين زمينه جوابهاى دندان‌شكنى به اهل سفسطه داده‌اند كه از جملهء آنها يكى اين است كه ساير حواس هم مانند عقل اشتباه مىكنند ولى هيچ كس حكم به تعطيل و استفاده نكردن از آنها نمىدهد . از آنجا كه كنار گذاردن عقل ممكن نبود ، ناچار متفكرين مصمم شدند تا راه خطا را سد كنند . در بررسى اين موضوع متوجه اين نكته شدند كه هر استدلال از دو قسمت تشكيل شده است : ماده و صورت ، درست نظير يك ساختمان كه مصالحى نظير گچ و سيمان و آهن در ساختن آن به كار رفته ( ماده ) و شكل خاصى نيز به خود گرفته است ( صورت ) . براى آنكه ساختمان از هر جهت خوب و كامل ساخته بشود ، لازم است هم مصالح مناسبى براى آن در نظر گرفته شود و هم آنكه نقشه‌اش صحيح و بىنقص باشد . در استدلال هم براى تضمين صحت آن لازم است هم ماده‌اش درست باشد و هم صورتش . براى بررسى و قضاوت دربارهء صورت استدلال ، منطق ارسطويى يا منطق صورى به وجود آمد . وظيفهء منطق صورى اين بود كه درست يا نادرست بودن صورت استدلال را مشخص كند و به ذهن كمك نمايد تا دچار خطا در صورت استدلال نشود « 1 » .

--> ( 1 ) . از جمله اشتباهاتى كه حدود چند قرن است در جهان علم صورت گرفته و منشأ سوء فهم‌هاى بسيارى شده است ، اين مطلب است كه گروهى پنداشتند وظيفهء منطق ارسطو تعيين صحت يا عدم صحت مادهء استدلال نيز هست و چون اين كار از منطق ارسطويى ساخته نبود حكم به بىفايده بودن آن دادند . متأسفانه اين اشتباه در زمان ما نيز بسيار تكرار مىشود و البته اين امر نشان مىدهد كه گويندگان شناخت درستى از منطق ارسطويى ندارند و آن را نفهميده‌اند . اگر بخواهيم از همان مثال ساختمان استفاده كنيم بايد بگوييم وظيفهء منطق ارسطويى در تعيين صحت استدلال ، درست شبيه كار شاقول در تعيين راست بودن ديوار است . به كمك شاقول نمىتوان فهميد كه آجر و ملاط و سيمانِ به كار رفته در ديوار از جنس مرغوب است يا نامرغوب ؛ تنها چيزى كه شاقول نشان مىدهد راست يا كج بودن ديوار است . منطق ارسطو كه البته بعدها به وسيلهء ساير انديشمندان تكامل يافته و بسيار غنى شده است تنها راجع به صورت استدلال قضاوت مىكند و در مورد مادهء استدلال نفياً و اثباتاً ساكت است و چيزى نمىتواند بگويد .