مخاطبهاى قرآن يكى ديگر از نكاتى كه در شناخت تحليلى مىبايد از قرآن استنباط كرد ، تعيين و تشخيص مخاطبان قرآن است . در قرآن تعبيراتى نظير هُدىً لِلْمُتَّقينَ « 1 » ، هُدىً وَ بُشْرى لِلْمُؤْمِنينَ « 2 » و لِيُنْذِرَ مَن كانَ حَيّاً « 3 » زياد آمده است . اينجا مىتوان سؤال كرد كه هدايت براى پرهيزكاران لزومى ندارد زيرا آنها خود پرهيزكارند . از سوى ديگر در قرآن مىبينيم كه خود را چنين معرفى مىكند : انْ هُوَ الّا ذِكْرٌ لِلْعالَمينَ . وَ لَتَعْلَمُنَّ نَبَأَهُ بَعْدَ حينٍ « 4 » . اين قرآن نيست مگر مايهء بيدارى همهء جهانيان و خبرش را بعد خواهيد شنيد « 5 » . پس آيا اين كتاب براى همهء جهانيان است يا صرفاً براى مؤمنين ؟ باز در آيهء ديگر ، پروردگار سبحان خطاب به پيامبر مىگويد : وَ ما ارْسَلْناكَ الّا رَحْمَةً لِلْعالَمينَ « 6 » . ما تو را نفرستاديم مگر آنكه رحمتى هستى براى همهء عالميان . توضيح مفصل اين مطلب آنجا كه مبحث « تاريخ در قرآن » طرح بشود ، ارائه خواهد شد . اما در اينجا به اجمال بايد گفت در آياتى كه خطاب قرآن به همهء مردم عالم است ، در واقع مىخواهد بگويد قرآن اختصاص به قوم و دستهء خاصى ندارد ، هركس به سمت قرآن بيايد نجات پيدا مىكند ؛ و اما در آياتى كه از كتاب هدايت

--> ( 1 ) . هدايت است براى پرهيزكاران . ( بقره / 2 ) ( 2 ) . هدايت و بشارت است براى مؤمنين . ( بقره / 97 ) ( 3 ) . آمده است تا زنده‌ها را انذار كند . ( يس / 70 ) ( 4 ) . ص / 87 و 88 . ( 5 ) . اين آيه از آيات عجيب قرآن است . در هنگام نزول آيه ، پيامبر در مكه بود و در واقع با اهل يك دهكده گفتگو مىكرد . براى مردم مضحك بود كه فردى تنها ، با اين اطمينان بگويد كه خبر اين كتاب را بعد خواهيد شنيد ؛ به زودى خواهيد شنيد كه اين كتاب در اندك مدت با جهانيان چه خواهد كرد . ( 6 ) . انبياء / 107 .