منفى و بدبينانه‌اى نسبت به او دارد ؟ آيا انسان را حقير مىشمارد يا براى او كرامت و عزت قائل است ؟ مسئلهء ديگر مسئلهء جامعهء انسانى است . آيا قرآن براى جامعهء انسانى شخصيت و اصالت قائل است يا آنكه صرفاً فرد را اصيل به حساب مىآورد ؟ آيا جامعه از ديد قرآن حيات و موت و ترقى و انحطاط دارد يا آنكه همهء اين صفات تنها دربارهء افراد صادق است ؟ در همين زمينه مسئلهء تاريخ مطرح مىشود و اينكه نظر قرآن دربارهء تاريخ چيست ؟ نيروهاى محرك تاريخ از نظر قرآن كدامند و تأثير فرد در تاريخ تا چه اندازه است ؟ مسائل بسيار زياد ديگرى در قرآن مطرح است كه در اينجا فهرست‌وار به چندتاى آن اشاره مىكنيم . از جملهء اين مسائل نظر قرآن دربارهء خودش است و بعد مسئلهء پيغمبر در قرآن و اينكه قرآن پيامبر را چگونه معرفى مىكند ، با او چگونه سخن مىگويد و . . . مسئلهء ديگر تعريف مؤمن در قرآن و صفات مؤمنين است . هركدام از اين بحثهاى كلى البته شعبه‌ها و شاخه‌هايى دارند . به عنوان مثال وقتى دربارهء انسان بحث مىكنيم طبعاً در خصوص اخلاق نيز بايد سخن بگوييم و يا وقتى از جامعه صحبت مىكنيم ناگزير بايد از روابط افراد و مسئلهء امر به معروف و نهى از منكر ، مسئلهء طبقات اجتماعى و . . . سخن به ميان بياوريم . قرآن خود را چگونه معرفى مىكند ؟ در تحليل محتواى قرآن بهتر است كار را از اينجا شروع كنيم كه ببينيم قرآن خودش دربارهء خودش چه نظرى دارد و خود را چگونه معرفى مىكند ؟ اولين نكته‌اى كه قرآن دربارهء خود مىگويد اين است كه اين كلمات و عبارات ، سخن خداست . قرآن تصريح مىكند كه پيامبر انشاءكنندهء قرآن نيست بلكه آنچه را كه توسط روح‌القدس يا جبرئيل به اذن خدا بر او القاء شده است بيان مىكند . توضيح ديگرى كه قرآن دربارهء خود مىدهد ، معرفى رسالتش است كه عبارت از هدايت ابناء بشر و راهنمايى آنها براى خروج از تاريكيها به سوى نور است :