اسلام ، ما را يعنى ملل مختلف غير مرتبط به يكديگر را كه نه يك نژاد دارند و نه يك زبان و نه يك رنگ و نه يك حكومت و نه يك مليت ، در يك سرزمين با آمادگى روحى فوق‌العاده‌اى جمع كرده است . اجتماع قطعاً بىنظيرى است ، اجتماعى كه از لحاظ كميت كم‌نظير و شايد بىنظير است و حدود 320000 از خارج و يك ميليون از خود كشور سعودى امسال ( 1387 قمرى ) آمده بودند . و اما از لحاظ كيفيت قطعاً بىنظير است زيرا اولًا طبيعىِ طبيعى است ، هيچ زورى پشت سر آن نيست ، اجتماعى كه بر اساس مطامع نيست بلكه مطامع را پشت سر گذاشته‌اند ، اجتماعى كه در آن انگيزهء جنسى يا تفرج و تفنن وجود ندارد ، حداكثر اين است كه اخيراً از رنج آن كاسته‌اند ، اجتماعى كه ولو موقتاً تفاخرات و منيّتها كنار گذاشته شده ، همه با يك نوع فكر و يك نوع ذكر و يك نوع لباس و يك نوع عمل و در يك راه قدم برمىدارند . تا اينجا اسلام انجام داده ، از آن به بعد يعنى استفاده از اين اجتماع عظيم خالص با ماست . خوب على فرمود : تَقْوِيَةً لِلدّينِ . بدون شك خود همين اجتماع كه فقط افراد يكديگر را مىبينند در تقويت دين مؤثر است ولى كافى نيست . تقويت اسلام يعنى چه ؟ اسلام نيرو بگيرد يعنى چه ؟ نيرو گرفتن اسلام به اين است كه بر ايمان پيروان اسلام افزوده شود و عمل پيروان اسلام با اسلام انطباق پيدا كند و بر عدد پيروان اسلام افزوده شود . تقويت اسلام ، ديگر به اين است كه مسلمانان قويتر باشند و قويتر بودن آنها به اين است كه پيوند اتحاد آنها محكمتر باشد . پس برنامهء تقويت اسلام در دو قسمت بايد اجرا شود . قسمت اول در اين است كه برنامه‌ها و نشريه‌ها و تعليمات در ايام حج داده شود ، از فرصت حج استفاده شود و به نشر حقايق اسلامى پرداخته شود ، از راه مواعظ روحيهء مردم براى عمل به اسلام آماده شود كه مردمى كه برمىگردند با آمادگى بهترى برگردند « 1 » . البته اين‌گونه كارها حتماً بايد با همكارى دولت حجاز صورت گيرد . اصلاحاتى كه از لحاظ امور مربوط به حج بايد صورت بگيرد جزء اين قسمت است .

--> ( 1 ) . همان كارى كه رسول اكرم كرد كه از اين مواقف براى تعليم و تربيت مسلمانان به طرز مؤثرىاستفاده كرد .