انسان يعنى بر شناساندن انسان است ، بر آگاه كردن انسان به اين سرشت و پرورش دادن اين جنبهء وجود انسان و برقرار كردن تعادل ميان دو جنبهء وجودى انسان - عِلْوى و سِفْلى - است . عبادتها ، رازها ، نيازها ، خداشناسىها ، پرهيز كردن از گناهان ، پرهيز كردن از دروغ ، از خيانت ، از ظلم و ستم ، از غيبت ، تمام اينها گذشته از جنبه‌هاى اجتماعى ، يك جنبهء انسانى و تربيتى دارد ، يعنى براى احياء و زنده كردن همان جنبهء انسانى است . پس اگر ما بخواهيم واقعاً در طريق تكامل انسان قدم برداريم بايد خودمان را ما فوق همهء اين مسائل قرار بدهيم يعنى انسان را موجودى بدانيم كه مىتواند پايگاهى عقيدتى ما فوق پايگاه طبقاتى و غيرطبقاتى و امثال اينها داشته باشد . مبارزهء انسان مىتواند صد درصد ماهيت آرمانى و اعتقادى داشته باشد ، ماهيت ايمانى داشته باشد . اما اين مبارزه از كجا شروع مىشود ؟ از درون خودت . اينها تنها در تعليمات انبياست ، شما در تعليمات غير انبيا چنين نمونه‌هاى شكوهمندى نمىبينيد . پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله لشكرى را براى مبارزه با دشمنان بيرونى فرستاده است . وقتى كه پيروز و فاتح برمىگردند ، به استقبال آنها مىرود . ( موقع‌شناسى را ببينيد كه در چه جايى پيغمبر صلى الله عليه و آله چه سخنى مىگويد ! ) هنگامى كه مىخواهد به آنها مرحبا و آفرين بگويد ، مىفرمايد : مَرْحَباً بِقَوْمٍ قَضَوُا الْجِهادَ الْاصْغَرَ وَ بَقِىَ عَلَيْهِمُ الْجِهادُ الْاكْبَرُ آفرين بر جمعيتى كه از مبارزهء كوچك پيروز برگشته‌اند ولى هنوز مبارزهء بزرگ باقى مانده است . همه تعجب مىكنند ، مىگويند : يا رسول‌َاللَّه ! آيا ما جنگى بزرگتر از اين در پيش داريم ؟ فرمود : بله ، مبارزهء بزرگتر جهاد با نفس است ، انسان شدن خود شماست . اين شناختها دربارهء انسان ، مبارزهء انسان با نفس خود كه قرآن مىفرمايد : قَدْ أَفْلَحَ مَنْ زَكَّاها . وَ قَدْ خابَ مَنْ دَسَّاها « 1 » در تعليمات ديگرى نمىگنجد يعنى تعليمات ديگر چنين ظرفيتى ندارد كه بتواند جايى براى اين‌گونه دستورها و آموزشها داشته باشد . و السلام عليكم و رحمة اللَّه و بركاته

--> ( 1 ) شمس / 8 و 9 هر كه جان را مصفا كرد رستگار شد و هر كه آن را بيالود زيانكار گشت