هركدام پرچم مخصوص به خود داشته‌اند و در زير آن گرد مىآمده‌اند . پرچم رمز بقا و استقلال و مقاومت آنها به شمار مىآمده است . برافراشته بودن آن دليل حيات جمعى آنها بوده است و افتادن و خوابيدن آن علامت شكست آنها بوده است . دلير و دلاورترين آنها نامزد به دست گرفتن پرچم بوده است ، گردان و دلاوران دور او را مىگرفتند كه برافراشته بماند . برعكس ، دشمن كوشش مىكرد كه پرچم را بخواباند . پرچم ، مقدس و محترم بود . امروز نيز پرچم رمز استقلال و وحدت و شخصيت مستقل ملتها و كشورهاست . هر كشورى از خود پرچم و علامتى دارد و آن را مقدس مىشمارد و احياناً به آن سوگند مىخورد . اميرالمؤمنين مىفرمايد : « كعبه پرچم اسلام است » يعنى همان طورى كه پرچمها رمز اتحاد و يگانگى جمعيتها و نشانهء همبستگى آنهاست و برپا بودن آن علامت حيات آنهاست ، كعبه براى اسلام اينچنين است . در حديث ديگرى وارد شده : « لايَزالُ الدّينُ قائِماً ما قامَتِ الْكَعْبَةُ » مادام كه كعبه بپاست اسلام بپاست ، يعنى مادام كه حج زنده و باقى است اسلام زنده و باقى است . كعبه پرچم مقدس اسلام است ، رمز وحدت و استقلال مسلمين است . از اينجا مىتوانيم بفهميم كه منظور اسلام اين نبوده كه مردم ندانسته و نفهميده بروند به مكه و فقط يك سلسله مناسك كه براى خود آنها نامفهوم است بجا آورند . منظور اصلى اين است كه تحت لواى كعبه يعنى همان خانه‌اى كه اولين بار در ميان بشر براى پرستش خداى يگانه بنا شد ، به صورت يك قوم واحد و ملت واحد و هم‌عزم و هم‌رزم گرد آيند . شعار اصلى و اساسى اسلام « توحيد » است . كعبه خانهء توحيد است . قرآن كريم مىفرمايد : « انَّ اوَّلَ بَيْتٍ وُضِعَ لِلنّاسِ لَلَّذى بِبَكَّةَ مُبارَكاً » يعنى اولين خانه‌اى كه براى مردم نهاده شد همان است كه در سرزمين مكه است . تمرين : 1 . پيغمبر اكرم در حجةالوداع چه گفت ؟ 2 . چگونه در ضمن مراسم حج مسلمانان بايد با يكديگر وسيلهء آشنايى و دوستى فراهم كنند ؟ 3 . معنى پرچم بودن كعبه براى اسلام چيست ؟