آگاهى دينى و آگاهى اجتماعى اما علم و اطلاع . اولًا بايد علم و اطلاعش به مبانى دين كافى باشد ، بايد اسلام را كاملًا بشناسد ، به روح تعليمات اسلامى آگاه باشد ؛ ظاهر اسلام و باطن اسلام ، پوستهء اسلام و هستهء اسلام ، همه را در حد خود و جاى خود بشناسد تا بفهمد مصلحت دين يعنى چه . ثانياً تنها دانستن و شناختن دين براى مصلحت‌گويى كافى نيست ؛ جامعه را بايد بشناسد ، به اوضاع دنيا بايد آگاه باشد ، بايد بفهمد كه در دنيا چه مىگذرد و امروز مصلحت جامعهء اسلامى در برابر جريانهاى موجود دنيا چه اقتضا مىكند ، و مردم را به آن جريانها و مصالح واقعى آنها آگاه بكند . متأسفم كه بايد بگويم ما از اين جهت ضعيفيم . ما در جنبهء موعظه ضعيف نبوده‌ايم و نيستيم و لااقل خيلى ضعيف نيستيم اما در اين قسمت خيلى ضعيفيم ، در اين جهت كمتر مطالعه داريم . اين كلام امام رضا عليه السلام خيلى قيمت دارد . فرمود : مردم را به مصلحت دين و دنياى آنها آگاه بكنيد . آدمى كه سر و كارش فقط با چند كتاب معين در يك علم بخصوص مثلًا فقه ، ادبيات ، فلسفه و غيره باشد و در كنج مدرسه بسر برد نمىتواند بفهمد در جامعه چه مىگذرد و چه بايد كرد . انسان در كنج مدرسه نمىتواند مصالح جامعه را تشخيص بدهد . علم و اطلاع به اوضاع جارى و متغير جهان لازم است . شامّهء تيز مىخواهد كه حتى حوادثى كه در آينده واقع مىشود از حالا پيش‌بينى كند و جامعه را طورى از آن حادثه عبور دهد كه با خطرى مواجه نشود . هدايت بدون قدرت پيش‌بينى امكان‌پذير نيست . هدايت يعنى چه ؟ هدايت يعنى چه ؟ هدايت يعنى راهنمايى . قافله‌اى در راهى به سوى مقصدى حركت مىكند ، از يك نفر مىپرسند راه فلان مقصد كجاست و او نشان مىدهد ، مىگويد از اين طرف برو يا از آن طرف . اين ، راهنمايى است كه فرع بر راه بلدى است . چه كسى مىتواند راهنماى قافله باشد ؟ كسى كه بفهمد قافله چه مسيرى دارد و به كجا مىرود . جامعه مانند قافله‌اى هميشه در حال حركت است . ما چه بخواهيم و چه نخواهيم اين قافله در حركت است . ما بايد بفهميم كه اين قافله را چگونه سوق بدهيم ، مانند يك رانندهء اتومبيل كه پشت اتومبيل مىنشيند و اتومبيل را هدايت مىكند ، فرمان بايد در دستش باشد ، موتور در اختيارش باشد ، يك جا بايد ماشين