چيزهايى اگر پيدا بشود امتى را متلاشى ، مضمحل و فانى مىكند ؟ علل انحطاط ، علل فنا و اضمحلال امتها چيست ؟ و قهراً بعد هم ببينيم آيا اين نشانه‌ها در امت اسلامى پيدا شده بود كه على عليه السلام و امام حسين اين خطر را احساس مىكردند يا نه ؟ آيهء « الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذينَ كَفَروا مِنْ دينِكُمْ فَلاتَخْشَوْهُمْ وَ اخْشَوْنِ » را ديشب تلاوت و تفسير كردم . خدا مىگويد الآن ( در آخر عمر پيغمبر ) كار مسلمين به جايى رسيده است كه خطرى از خارج ، ديگر اسلام را تهديد نمىكند ، كفارْ ديگر مأيوس شده‌اند كه بتوانند با مواجههء رو در رو اسلام را از ميان ببرند ، خطر از ناحيهء ديگر است ، بعد از اين از آنها ديگر نترسيد از من بترسيد . « از من بترسيد » يعنى چه ؟ گفتيم يعنى از اين بترسيد كه خود امت در درون خودش به نحوى فاسد بشود كه من روى سنت قاطع خودم ( انَّ اللَّهَ لايُغَيِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتّى يُغَيِّروا ما بِانْفُسِهِمْ ) آنچه كه به شما انعام كرده‌ام از شما پس بگيرم ، پس مراقب خودتان باشيد . آنچنان كه از قرآن مجيد استنباط مىشود و استنباط كرده‌ايم چهار عامل است كه عامل فناى اقوام است و نقطهء مقابل آنها عامل بقا . حال ممكن است عامل ديگرى هم باشد و من از قرآن درك نكرده باشم . 1 . ظلم يكى از آن عاملها عامل عدل و ظلم است يعنى يك امت آنگاه قابل بقاست كه روابط افراد و گروهها با يكديگر رابطه‌اى بر اساس عدالت و رعايت حقوق واقعى انسانها و گروهها باشد ؛ قانونْ قانون عادلانه باشد و قانون عادلانه ، عادلانه در ميان مردم اجرا بشود . نقطهء مقابل عدالت ظلم است . ظلم در منطق قرآن به باد دهندهء امتهاست . در اين زمينه آيات زيادى در قرآن مجيد داريم . چند آيه در سورهء مباركهء هود هست ، از آيهء 100 تا آيهء 119 ، البته به طور متفرق . شايد آنجا از هر جاى ديگر اين مطلب بيشتر بيان شده و توضيح داده شده باشد . در يكى از همان آيات است : وَ كَذلِكَ اخْذُ رَبِّكَ اذا اخَذَ الْقُرى وَ هِىَ ظالِمَةٌ و اينچنين خداى متعالِ تو مردم را ، قريه‌ها را ، اجتماعها را در وقتى كه ظالم و ستمگر باشند مىگيرد [ يعنى ] فانى مىكند . آيهء ديگر مىفرمايد : وَ ما كانَ رَبُّكَ لِيُهْلِكَ الْقُرى بِظُلْمٍ وَ اهْلُها مُصْلِحونَ چنين نيست ، محال است چنين چيزى كه پروردگار تو جمعيتهايى را به موجب ظلم هلاك كند .