نقش دين در تحولات تاريخى [ پانزده گفتار ] * « 1 » بسم اللَّه الرحمن الرحيم الحمدللَّه رب العالمين بارئ الخلائق اجمعين ، و الصلاة و السلام على عبداللَّه و رسوله و حبيبه و صفيّه و حافظ سرّه و مبلّغ رسالاته سيّدنا و نبيّنا و مولانا ابىالقاسم محمد صلى الله عليه و آله و على إله الطيبين الطاهرين المعصومين اعوذ باللَّه من الشيطان الرجيم : وَ ما أَرْسَلْنا فِي قَرْيَةٍ مِنْ نَذِيرٍ إِلَّا قالَ مُتْرَفُوها إِنَّا بِما أُرْسِلْتُمْ بِهِ كافِرُونَ « 2 » . يكى از مسائل مهم در درسهاى تاريخ ، نقش دين و آورندگان دين در تحولات تاريخى است . امروز اجمالًا جزء مسلّمات شمرده مىشود كه تاريخ دين و مذهب با تاريخ بشر توأم است ؛ يعنى تا آنجا كه مىشود از بشر و از زندگى بشرى سابقه‌اى به دست آورد ، از دين و مذهب هم در همان‌جا سابقه‌اى وجود دارد . نمىتوان

--> ( 1 ) * اين سخنرانى در شب هفتم محرم و در سال 1352 در مسجد اميرالمؤمنين تهران ايراد شده است . ( 2 ) . سبأ / 34 .