مرتضى مطهرى

208

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

حيوانات كسى نشان نداده است كه حيوانى رسماً بگريد . انسان مىخندد . راجع به خنده هم گفته‌اند از مختصات انسان است . بعضى ادعا كرده‌اند كه برخى از حيوانات مىخندند ، ولى گويا ثابت نشده است . نفاق ، از مختصات انسان يك چيزى كه مىشود آن را از مختصات انسان شمرد كه حيوان ديگرى ندارد يا لااقل مثل انسان ندارد و اگر دارد يك درجهء بسيار ضعيفى است ، نفاق است . حيوانات اين‌گونه هستند كه هرچه در درونشان هست همان در ظاهر و بدنشان تظاهر مىكند . يك حيوان خشمناك مىشود ، قيافه‌اش هم خشمناك است . اگر روحش خشمناك شد ، در چشمها و صدايش هم شما خشم را مىبينيد . وقتى يك سگ مىخواهد به صاحبش اظهار مهربانى كند ، آن مهربانى در چهره و قيافه‌اش ، در بدنش و در حركاتش هم ظاهر مىشود . حيوان به يك طعمه‌اى رغبت دارد ، آثار اين رغبت در ظاهرش پيداست . به يك چيزى بىرغبت و بىميل است ، همان بىميلى در ظاهرش پيداست ؛ يعنى نمىتواند درونش يك جور باشد برونش جور ديگر . ولى انسان ، اين موجود دو پا ، عجيب است . اين قدرت براى انسان هست كه در دلالت تظاهرات ظاهرى نسبت به حالات درونى خودش تصرف كند ؛ يعنى نسبت به يك كسى منتهى درجه خشم داشته باشد ولى براى اينكه او را بفريبد تظاهر به محبت و مهربانى كند و قربان صدقه‌اش برود ؛ يك چهرهء خندان ، يك لبهاى متبسم و يك چهرهء خيلى گلگونى نشان بدهد كه اساساً طرف تصور نكند كه اين دشمنش است . دشمن است ولى مىتواند دوستى نشان بدهد . خشمناك است مهربانى نشان مىدهد . به يك چيزى منتهى درجه رغبت دارد يك قيافهء تنفرآميزى مىگيرد ، براى اينكه ديگرى اشتباه كند . به يك چيزى فوق‌العاده مايل است تظاهر به بىميلى مىكند ، يا بىميل است تظاهر به رغبت مىكند . اين عجيب است . اين قدرت در انسان هست كه مىتواند كتمان بكند و بپوشاند آنچه را كه در درون دارد . البته هر پوشاندنِ آنچه كه در درون است عيب نيست . نگوييد اگر چنين صفت بدى هست پس فايده‌اش چيست ؟ آيا لغو است در انسان ؟ نه ، خود اين قدرت براى انسان كمال است كه انسان بتواند بر روى منويّات خودش پرده‌اى بكشد ولى هميشه پرده كشيدن اغفال ديگران و نفاق نيست . مثال ذكر مىكنم : ما در فارسى خودمان