همبستگى ميان منافقين قرآن منافقين را - همان منافقينى كه در زمان خود رسول اكرم بودند - به صورت افرادى جدا از هم نمىبيند ، به صورت يك دستهء متشكل و همفكر كه ميان آنها همبستگى وجود دارد مىبيند . آيه‌اى كه در ابتداى سخنم عرض كردم همين مفهوم را مىرساند ؛ آيه‌اى است در سورهء توبه . در چند آيه بعد از آن مىفرمايد : وَ الْمُؤْمِنونَ وَ الْمُؤْمِناتُ بَعْضُهُمْ اوْلِياءُ بَعْضٍ يَأْمُرونَ بِالْمَعْروفِ وَ يَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْكَرِ « 1 » الى آخر . مردان مؤمن و زنان مؤمن حاميان يكديگر هستند ، وابسته و پيوندخوردهء به يكديگر هستند ، امر به معروف و نهى از منكر مىكنند . در مقابل ، كافران را ذكر نمىكند ، منافقان را ذكر مىكند . براى منافقان همچنين همبستگى قائل است . گو اينكه كلمهء « اولياء » را به كار نمىبرد ولى مىفرمايد : بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ بعضىشان از بعضى هستند ، يعنى اينها از يكديگر هستند . اين تعبير « همبستگى » از تعبير « بَعْضُهُمْ اوْلِياءُ بَعْضٍ » اگر بيشتر نباشد كمتر نيست چون در برخى ديگر از آيات قرآن اين تعبير هست و مفسرين اينچنين مىفهمند كه اينها آنچنان به يكديگر وابسته و پيوسته هستند كه يكى هستند . مفهوم « بَعْضُهُمْ مِنْ بَعْضٍ » اتحاد و يگانگى را مىرساند كه بالاتر از مفهوم حامى بودن و ناصر بودن است . نقشه و عملشان درست ضد عمل مؤمنين است . اگر مؤمنين مردم را ترغيب مىكنند به آنچه كه « معروف » ناميده مىشود و كار خير است و اگر از كارهاى شر باز مىدارند ، اينها درست در جهت عكس فعاليت مىكنند ، نقش بازدارندگى دارند ، كه در آيات ديگرى از قرآن مىتوان استنباط و استفاده كرد . از جمله همين جا : « وَ يَقْبِضونَ ايْدِيَهُمْ » و دست خودشان را قبض مىكنند ، بسط يد ندارند ، موقع كار و عمل كه مىشود عقب‌نشينى مىكنند ، از داخل به جامعهء اسلامى صدمه و ضربه مىزنند . به هر حال ، آياتى كه در قرآن راجع به منافقين است زياد است . من نمىخواهم آيات را ذكر كنم چون آنقدر زياد است كه اگر همان آيات را بخواهيم ترجمه و تفسير مختصر هم بكنيم به اين دو شب تمام نمىشود . اساساً ما يك سوره در قرآن داريم به نام سورهء « منافقون » كه بعد از سورهء جمعه است : اذا جاءَكَ الْمُنافِقونَ قالوا نَشْهَدُ انَّكَ لَرَسولُ اللَّهِ وَ اللَّهُ يَعْلَمُ انَّكَ لَرَسولُهُ وَ اللَّهُ يَشْهَدُ انَّ الْمُنافِقينَ لَكاذِبونَ « 2 » . ( ضمناً اين آيه تعريف مىكند كه منافق چه كسانى هستند . ) يك عده مردم منافق و دو رو پيش تو مىآيند ، تظاهر به اسلام و ايمان مىكنند ، مىگويند شهادت مىدهيم كه تو پيغمبر خدا هستى . خدا مىداند كه تو پيغمبرى و خدا شهادت مىدهد كه اين منافقين اعتراف ندارند و دروغ مىگويند .

--> ( 1 ) . توبه / 71 . ( 2 ) . منافقون / 1 .