فعاليتى نخواهند داشت . در جملهء دوم تأمين مىدهد كه خيالتان از ناحيهء آنها ناراحت نباشد . قرآن در آيات زيادى - البته آياتى كه قبل از اين آيه بوده است و در سالهاى پيش نازل مىشد - هميشه مسلمين را از خطر كفار بيم مىداد . اما در اينجا بعد از حادثهء نصب على عليه السلام به خلافت ، مىگويد ديگر بعد از اين بيمى نيست ، از ناحيهء آنها نگرانى نيست . جملهء بعد خيلى عجيب است : وَ اخْشَوْنِ از ناحيهء آنها بر دين خودتان نگران نباشيد اما از من بترسيد . معنايش اين مىشود كه از ناحيهء من نگران باشيد . يعنى چه از ناحيهء خدا نگران باشيم ؟ از ناحيهء دشمن نگران نباشيم اما از ناحيهء دوست و صاحب دين ، از ناحيهء خدا نگران باشيم ! برعكس ، از ناحيهء خدا بايد اميدوار باشيم ، پس چرا قرآن مىگويد از ناحيهء خدا نگران باشيد ؟ نكته و جان كلام همين جاست . اين مطلب را در نظر داشته باشيد تا به آن برگرديم . الْيَوْمَ يَئِسَ الَّذينَ كَفَروا مِنْ دينِكُمْ ( يك جمله ) فَلا تَخْشَوْهُمْ ( جمله دوم ) وَ اخْشَوْنِ ( جمله سوم ) الْيَوْمَ اكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ وَ اتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتى وَ رَضيتُ لَكُمُ الْاسْلامَ ديناً در اين روز من دين شما را به سرحد كمال رساندم ، آنچه كه كمال اين دين به آن است در اين روز من به شما عنايت كردم ؛ آن چيزى كه نعمت خودم را به آن وسيله به پايان رساندم امروز به پايان رساندم . امروز من دين اسلام را براى شما به عنوان يك دين مىپسندم ؛ يا آن اسلامى كه ما در نظر داشتيم ، اسلام كامل و تمام ، اين است كه امروز ما به شما عنايت [ كرديم . ] توضيح مختصرى راجع به اين آيه عرض بكنم . اينجا دو تعبير داريم : يكى اينكه اكْمَلْتُ لَكُمْ دينَكُمْ ، ديگر اينكه اتْمَمْتُ عَلَيْكُمْ نِعْمَتى دين شما را به حد كمال رساندم ، نعمت خودم را - كه همين نعمت دين است - به اتمام رساندم . فرق اتمام و اكمال فرق است ميان اتمام و اكمال . پس دين را ، هم اكمال كردم و هم اتمام كردم . اتمام در جايى گفته مىشود كه يك ساخته‌اى ناقص است به معنى اينكه بعضى از اجزائش هنوز ناتمام است . مثلًا اگر يك ساختمان را بسازند ، قبل از آنكه همهء كارها تمام بشود كه بتوان از آن استفاده كرد ، مثل اينكه سقفش مانده باشد يا درهايش را هنوز كار نگذاشته باشند ، به آن « ناتمام » مىگويند . اما مسئلهء اكمال چيز ديگرى است :