بندگى . براى « مصانعه » هنوز نتوانسته‌ام يك معادل فارسى دقيق پيدا كنم . شايد بشود گفت سازشكارى يا ملاحظه‌كارى يا معامله‌گرى . اما نه ، همهء اينها مصانعه هستند ولى مصانعه بيش از اينهاست . آنگاه كه به على پيشنهاد كوتاه آمدن در عزل معاويه مىشد ، اين كار در تعبيرات على و يارانش نوعى مصانعه تعبير مىشد . على حتى از اينكه به خاطر مصلحت ( از آن نوع مصلحتهايى كه سياستمداران خود را با آنها تطبيق مىدهند ) يك ساعت اجازه دهد معاويه سركار خود بماند امتناع كرد و آن را مصانعه مىدانست . اصحاب و دوستان احياناً مىآمدند و در حضورش او را ستايش مىكردند ، او را محتشم مىشمردند ، با القاب و عناوين ياد مىكردند ، از اينكه اگر نقصى در كارها به نظرشان برسد و ابراز كنند خوددارى مىكردند و على به شدت آنها را از اين روش نهى مىكرد و اين عمل آنها را نوعى مصانعه مىخواند و مىگفت : لا تُخالِطونى بِالْمُصانَعَةِ وَ لا تُكَلِّمونى بِما تُكَلَّمُ بِهِ الْجَبابِرَةُ « 1 » با من با سبك مصانعه معاشرت نكنيد ، با من به طرزى كه با جباران و ستمگران سخن گفته مىشود يعنى چاپلوسانه و تملّق‌آميز و مداحانه و در لفافهء القاب مطنطن و عناوين مجلل سخن مگوييد . صريح مىگفت من دوست دارم مردم آنگاه كه با من روبرو شوند به جاى تعارفات و مداحيها ، نقصها و عيبهايى كه به نظرشان مىرسد با كمال صراحت رو در روى من بگويند . رو دربايستى در اجراى امر خدا داشتن مصانعه است . ملاحظهء دوست و رفيق و فرزند و خويشاوند و مريد را در كارها دخالت دادن مصانعه است . قرآن كريم لغت « ادهان » را به كار برده است كه معمولًا در عرف امروز « مداهنه » به كار برده مىشود . ادهان يعنى روغن‌مالى ، در اصطلاح امروز فارسى زبانان « شيره‌مالى » يا « ماست‌مالى » گفته مىشود . اين تعبير معمولًا در موردى به كار برده مىشود كه يك امرى به جاى اينكه به طور جدى اجرا شود ، به صورتسازى بدون حفظ محتوا قناعت مىشود . قرآن مىفرمايد كه كفار دوست دارند كه تو اهل مداهنه مىبودى تا

--> ( 1 ) . نهج‌البلاغه ، خطبهء 11 .