شرح اين هجران و اين خون جگر * اين زمان بگذار تا وقت دگر فتنه و آشوب و خونريزى مجو * بيش از اين از شمس تبريزى مگو پس : خوشتر آن باشد كه سرّ دلبران * گفته آيد در حديث ديگران بديهى است كه در اين نهضت اسلامى ، شخصيتهاى روحانى و غير روحانى كه شركت داشته و يا دارند و هركدام سهمى دارند فراوانند . برخى شخصيتها يا گروهها از سالها پيش از آغاز نهضت فعاليتهاى ثمربخش اسلامى فكرى يا عملى داشته‌اند كه در آماده‌سازى انديشهء نسل امروز براى شركت در يك نهضت عظيم اسلامى نقش مؤثر و قاطع داشته است . برخى ديگر با فداكاريها ، جانفشانيها ، تحمل زندانها و تبعيدها به اين نهضت قاطعيت و قداست و ارزش بيشتر بخشيده‌اند . برخى در اوج دادن و گسترش دادن دامنهء نهضت و احياناً در جهت خاص دادن به آن عامل مؤثر به شمار مىروند . بعضى وسط راه مانده و درجا زده‌اند و يا به عقب برگشته‌اند . بعضى تغيير مسير داده ، جذب مكتبهاى ديگر شده و به نوبهء خود ضربت زده‌اند . بديهى است كه اگر بنا شود تاريخى تحليلى و علمى براى اين نهضت ، دور از تعصبات و توهّمات نوشته شود ، خود كتابى بزرگ را در بر خواهد گرفت و ما اكنون در اين بحث مختصر نمىتوانيم وارد آن مطالب شويم . از خداوند متعال براى افرادى كه با صداقت و حسن نيت ، راه را در جهت اهداف مقدس اين نهضت اسلامى ادامه داده‌اند خير و اجر و موفقيت و رحمت مسئلت مىنماييم .