ماهيت نهضت وقايع و حوادث اجتماعى و تاريخى همانند پديده‌هاى طبيعى احياناً از نظر ماهيت با يكديگر اختلاف دارند . همهء نهضتهاى تاريخى را نمىتوان از نظر ماهيت يكسان دانست . هرگز ماهيت انقلاب اسلامى صدر اسلام با ماهيت انقلاب كبير فرانسه و يا انقلاب اكتبر روسيه يكى نيست . تشخيص ماهيت يك نهضت از راههاى مختلف ممكن است صورت گيرد : از راه افراد و گروههايى كه بار نهضت را به دوش مىكشند ، از راه علل و ريشه‌هايى كه زمينهء نهضت را فراهم كرده‌است ، از راه هدفهايى كه آن نهضت تعقيب مىكند ، از راه شعارهايى كه به آن نهضت قدرت و حيات و حركت مىبخشد . . . نهضت كنونى ايران به صنف و طبقهء خاصى از مردم ايران اختصاص ندارد ؛ نه كارگرى است ، نه كشاورزى ، نه دانشجويى ، نه فرهنگى و نه بورژوازى . در اين نهضت ، غنى و فقير ، مرد و زن ، شهرى و روستايى ، طلبه و دانشجو ، پيله‌ور و صنعتگر ، كاسب و كشاورز ، روحانى و آموزگار ، باسواد و بىسواد يكسان شركت دارند . يك اعلاميه كه از طرف مراجع بزرگ عالىقدرى كه نهضت را رهبرى مىكنند صادر مىشود در سراسر كشور و در ميان عموم طبقات طنين يكسان مىافكند ، طنينش در شهر همان قدر است كه در روستا ، در اقصى نقاط خراسان و آذربايجان همان آهنگ را دارد كه در جوّ دانشجويان ايرانى دورترين شهرهاى اروپا يا