دربارهء ضرورت تحرك فكر دينى روى برنتافت « 1 » . دردهايى كه سيد جمال در جامعهء اسلامى تشخيص داد عبارت بود از : 1 . استبداد حكّام 2 . جهالت و بىخبرى تودهء مسلمان و عقب‌ماندن آنها از كاروان علم و تمدن 3 . نفوذ عقايد خرافى در انديشهء مسلمانان و دورافتادن آنها از اسلام نخستين 4 . جدايى و تفرقه ميان مسلمانان ، به عناوين مذهبى و غيرمذهبى 5 . نفوذ استعمار غربى سيد براى چارهء اين دردها و بدبختيها از همهء وسايل ممكن : مسافرتها ، تماسها ، سخنرانيها ، نشر كتاب ، مجله ، تشكيل حزب و جمعيت ، حتى ورود و خدمت در ارتش بهره جست . در عمر شصت سالهء خود « 2 » ازدواج نكرد و تشكيل عائله نداد ، زيرا با وضع غيرثابتى كه داشت - كه هرچندى در كشورى بسر مىبرد و گاهى در تحصن يا تبعيد يا تحت‌نظر بود - نمىتوانست مسئوليت تشكيل خانواده را برعهده گيرد . سيد چارهء دردهايى كه تشخيص داده بود در امور ذيل مىدانست : 1 . مبارزه با خودكامگى مستبدان . اين مبارزه را چه كسى بايد انجام دهد ؟ مردم . مردم را چگونه بايد وارد ميدان مبارزه كرد ؟ آيا از اين راه كه به حقوق پامال‌شده‌شان آگاه گردند ؟ بدون شك اين كار لازم است اما كافى نيست . پس چه بايد كرد ؟ كار اساسى اين است كه مردم ايمان پيدا كنند كه مبارزهء سياسى يك وظيفهء شرعى و مذهبى است . تنها در اين صورت است كه تا رسيدن به هدف از پاى نخواهند نشست . مردم در غفلتند كه از نظر اسلام ، سياست از دين و دين از سياست جدا نيست . پس همبستگى دين و سياست را بايد به مردم تفهيم كرد . اعلام همبستگى دين و سياست و اعلام ضرورت شرعى آگاهى سياسى براى فرد مسلمان و ضرورت دخالت او در سرنوشت سياسى كشور خودش و جامعهء

--> ( 1 ) . دكتر حميد عنايت ، سيرى در انديشهء سياسى عرب ، ص 86 . ( 2 ) . تولدش در سال 1254 قمرى و وفاتش ( شهادتش ) در 1314 بوده است .