مرتضى مطهرى

76

مجموعه آثار شهيد مطهرى ( فارسي )

شواغل و موجبات غفلت . دوم مربوط است به انتظام قواى درونى و از بين بردن آشفتگيهاى روحى كه از آن به « رام ساختن نفس امّاره براى نفس مطمئنّه » تعبير شده است . و سوم مربوط است به نوعى تغييرات كيفى در باطن روح كه از آن به « تلطيف سرّ » تعبير شده است . و الاول يُعين عليه الزهد الحقيقى ، و الثانى يُعين عليه عدة اشياء : العبادة المشفوعة بالفكرة ، ثم الالحان المستخدمة لقوى النفس الموقعه لما لحن به من الكلام موقع القبول من الاوهام ، ثم نفس الكلام الواعظ من قائل زكىّ بعبارة بليغة و نغمة رخيمة و سمت رشيد ، و اما الغرض الثالث فيُعين عليه الفكر اللطيف و العشق العفيف الذى يأمر فيه شمائل المعشوق ليس سلطان الشهوة . زهد به هدف اول از سه هدف رياضت كمك مىكند ( يعنى زهد سبب مىشود كه موانع و شواغل و موجبات غفلت از سر راه برداشته شود ) و اما هدف دوم ( يعنى رام شدن نفس امّاره براى نفس مطمئنّه و پيدايش انتظام در درون و بر طرف شدن آشفتگيهاى روانى ) چند چيز است كه به آن كمك مىكند : يكى عبادت ، به شرط آنكه با حضور قلب و تفكر توأم باشد . ديگر آواز خوش آهنگ مناسب با معانى روحانى كه تمركز ذهن ايجاد كند و سخنى را كه با آن ادا مىشود ( مثلًا آيهء قرآن كه تلاوت مىشود و يا دعا و مناجاتى كه قرائت مىشود و يا شعر عرفانى كه خوانده مىشود ) در قلب نفوذ دهد . سوم سخنى پندآموز كه از گوينده‌اى پاكدل با بيانى فصيح و بليغ و لحنى نرم و نافذ و هيئتى راهنمايانه شنيده شود . اما هدف سوم ( يعنى نرم و لطيف و رقيق ساختن روح و بيرون كردن غلظتها و خشونتها از درون ) آنچه به آن كمك مىكند يكى انديشه‌هاى لطيف و ظريف است ( تصور معانى دقيق و انديشه‌هاى نازك و رقيق موجب ظرافت و رقّت و لطافت روح مىگردد ) ، ديگر عشق توأم با عفاف به شرط آنكه از نوع عشق نفسانى و روحى باشد نه عشق جسمى و شهوانى ، و حسن و اعتدال شمائل معشوق حاكم باشد نه شهوت .