رخ داده است آنچنان كه بوده است منعكس سازيم . چنين مناسب مىبينيم كه براى آشنايى ابتدايى ، اول به تاريخ سادهء عرفان و تصوف از صدر اسلام لااقل تا قرن دهم هجرى اشاره كنيم و سپس مسائل عرفان را تا حدودى كه در اينجا ميسر است مطرح سازيم و در آخر كار به تحليل علمى و ريشه يا بى آنها بپردازيم . آنچه مسلّم است اين است كه در صدر اسلام ، لااقل در قرن اول هجرى ، گروهى به نام عارف يا صوفى در ميان مسلمين وجود نداشته است . نام « صوفى » در قرن دوم هجرى پيدا شده است . مىگويند اولين كسى كه به اين نام خوانده شده است ابوهاشم صوفى كوفى است كه در قرن دوم هجرى مىزيسته است و هم اوست كه براى اولين بار در رملهء فلسطين صومعه‌اى ( خانقاه ) براى عبادت گروهى از عُبّاد و زُهّاد مسلمين ساخت « 1 » . تاريخ دقيق وفات ابوهاشم معلوم نيست . ابوهاشم استاد سفيان ثورى متوفّى در 161 بوده است . ابوالقاسم قشيرى كه خود از مشاهير عرفا و صوفيه است ، مىگويد : اين نام قبل از سال 200 هجرى پيدا شده است . نيكلسون نيز مىگويد : اين نام در اواخر قرن دوم هجرى پيدا شده است . از روايتى كه در كتاب المعيشة كافى ، جلد پنجم آمده است ظاهر مىشود كه در زمان امام صادق عليه السلام گروهى ( سفيان ثورى و عده‌اى ديگر ) در همان زمان يعنى در نيمهء اول قرن دوم هجرى به اين نام خوانده مىشده‌اند . اگر ابوهاشم كوفى اولين كسى باشد كه به اين نام خوانده شده باشد و او استاد سفيان ثورى متوفّى در سال 161 هجرى هم بوده است ، پس در نيمهء اول قرن دوم هجرى اين نام معروف شده بوده است نه در اواخر قرن دوم ( آنچنان كه نيكلسون و ديگران گفته‌اند ) و ظاهراً شبهه‌اى نيست كه وجه تسميهء صوفيه به اين نام پشمينه پوشى آنها بوده است « 2 » صوفيه به دليل زهد و اعراض از دنيا ، از پوشيدن لباسهاى نرم اجتناب

--> ( 1 ) تاريخ تصوف در اسلام ، تأليف دكتر قاسم غنى ، ص 19 . در همين كتاب ، ص 44 از كتاب صوفيه و فقراء ابن تيميه نقل مىكند كه اول كسى كه دِير كوچكى براى صوفيه ساخت ، بعضى از پيروان عبدالواحد بن زيد بودند . عبدالواحد از اصحاب حسن بصرى است . اگر ابوهاشم صوفى از پيروان عبدالواحد باشد ، تناقضى ميان اين دو نقل نيست . ( 2 ) صوف پشم .