درس دوم : عرفان نظرى اكنون بايد به توضيح بخش دوم عرفان ، يعنى عرفان نظرى بپردازيم . عرفان نظرى به تفسير هستى مىپردازد ، دربارهء خدا و جهان و انسان بحث مىنمايد . عرفان در اين بخش خود مانند فلسفهء الهى است كه در مقام تفسير و توضيح هستى است و همچنان كه فلسفهء الهى براى خودْ موضوع ، مبادى و مسائل معرفى مىكند ، عرفان نيز موضوع و مسائل و مبادى معرفى مىنمايد . ولى البته فلسفه در استدلالات خود تنها به مبادى و اصول عقلى تكيه مىكند ، و عرفان مبادى و اصول به اصطلاح كشفى را مايهء استدلال قرار مىدهد و آنگاه آنها را با زبان عقل توضيح مىدهد . استدلالات عقلى فلسفى مانند مطالبى است كه به زبانى نوشته شده باشد و با همان زبان اصلى مطالعه شود ، ولى استدلالات عرفانى مانند مطالبى است كه از زبان ديگر ترجمه شده باشد ؛ يعنى عارف - لااقل به ادعاى خودش - آنچه را كه با ديدهء دل و با تمام وجود خود شهود كرده است ، با زبان عقل توضيح مىدهد . تفسير عرفان از هستى و به عبارت ديگر جهان بينى عرفانى هستى ، با تفسير فلسفه از هستى تفاوتهاى عميقى دارد . از نظر فيلسوف الهى ، هم خدا اصالت دارد و هم غير خدا ، الّا اينكه خدا