درس اول : عرفان و تصوف يكى از علومى كه در دامن فرهنگ اسلامى زاده شد و رشد يافت و تكامل پيدا كرد علم عرفان است . دربارهء عرفان از دو جنبه مىتوان بحث و تحقيق كرد : يكى از جنبهء اجتماعى و ديگر از جنبهء فرهنگى . عرفا با ساير طبقات فرهنگى اسلامى از قبيل مفسرين ، محدثين ، فقها ، متكلمين ، فلاسفه ، ادبا ، شعرا يك تفاوت مهم دارند و آن اينكه علاوه بر اينكه يك طبقهء فرهنگى هستند و علمى به نام « عرفان » به وجود آوردند و دانشمندان بزرگى در ميان آنها ظهور كردند و كتب مهمى تأليف كردند ، يك فرقهء اجتماعى در جهان اسلام به وجود آوردند با مختصاتى مخصوص به خود ، بر خلاف ساير طبقات فرهنگى از قبيل فقها و حكما و غيرهم كه صرفاً طبقهء فرهنگى هستند و يك فرقهء مجزا از ديگران به شمار نمىروند . اهل عرفان هرگاه با عنوان فرهنگى ياد شوند با عنوان « عرفا » و هرگاه با عنوان اجتماعىشان ياد شوند غالباً با عنوان « متصوّفه » ياد مىشوند . عرفا و متصوفه هرچند يك انشعاب مذهبى در اسلام تلقى نمىشوند و خود نيز مدعى چنين انشعابى نيستند و در همهء فِرَق و مذاهب اسلامى حضور دارند ، در عين حال يك گروه وابسته و بهم پيوستهء اجتماعى هستند . يك سلسله افكار و انديشه‌ها