يك زبانه بشوند ؟ اين از نظر وحدت بشريت خوب است ، گامى است به سوى وحدت بشريت . اگر به مردم تكليف مىكرد كه حتماً با يك زبان صحبت كنند ، خوب نبود و شايد عملى هم نبود . هر ملتى ادبياتى براى خودش دارد كه آن ادبيات جزء ذخاير آن ملت و ذخاير بشريت است . واقعاً بايد زبان فارسى را حفظ كرد براى اينكه در زبان فارسى نفايس و آثار گرانبهايى وجود دارد كه براى بشريت مفيد است ، نه از نظر اينكه ما ايرانى هستيم و احساس مليت ايرانى داريم بلكه از نظر بشردوستى و علاقه‌مند بودن به نفايس بشر . گلستان سعدى يكى از ذخاير بشريت است . مثنوى جزء ذخاير بشريت است . همين‌طور در زبان عربى ، قرآن ، نهج البلاغه ، صحيفهء سجاديه كه جاى خود دارند ، بسيارى از كتب عربى جزء ذخاير بشريت است . مثلًا ديوان ابن فارض جزء ذخاير بشريت است . پس اين نخواهد شد كه تمام مردم دنيا بيايند يك زبان را براى خود انتخاب كنند . ولى اين مقدار كه ملل مختلف را لااقل در زبان مذهبى يكى بكنيم ، امكان پذير است و اين از آن جهت نيست كه زبان خدا - العياذ باللَّه - زبان عربى است . اصلًا خدا زبان نمىخواهد ، حرف هم كه نزنيم از نيت ما آگاه است . ولى اين يك فلسفه دارد كه عرض كردم و اين فلسفه را بايد حفظ كرد . اين كوتاه فكرى است [ كه هر قومى از اقوام مسلمان اعمال مذهبى را به زبان خودش انجام دهد . ] ابونواس در آن شعر مىگويد : قُلْ لِلَّذى يَدَّعى فَلْسَفَةً * حَفِظْتَ شَيْئاً وَ غابَتْ عَنْكَ اشْياءُ بگو به اين مدعى علم و فلسفه كه تو يك چيز ياد گرفته‌اى ولى خيلى چيزها را فراموش كرده‌اى . اين مطلب را هم بايد عرض بكنم : آيا مىدانيد هيچ زبانى قادر نيست كه زبان ديگر را صددرصد تحويل بگيرد ؟ هر زبانى آنچه كه دارد مخصوص خودش است ؛ يعنى شما اگر تمام ادباى زبان فارسى را جمع كنيد تا سورهء حمد را به فارسى ترجمه كنند كه همان منظور سورهء حمد را بفهماند ، امكان پذير نيست . زبان فارسى را هم اگر بخواهند به زبان ديگرى برگردانند كه همان لطافت و همان منظور را داشته باشد ، نمىتوانند . اشعار خيام را هركارى بكنند نمىتوانند به زبان ديگرى برگردانند . بنده خودم چيزى نوشته بودم ، يكى از فضلا آن را به زبان عربى ترجمه كرده بود . وقتى من ترجمه را خواندم هيچ فكر نمىكردم كه اين همان چيزى است كه من نوشته‌ام .