ارادهء آزاد و يك اختيار كاملى دارى كه از ميان اين دو ضد يكى را انتخاب كنى . در جواب اينها كه مىگويند : « التاريخ فى القرآن صراع مرير بين رجال من طراز فرعون و رجال من طراز موسى » بايد گفت ولى زندگى انسان از نظر قرآن « صراع مرير » [ يعنى جنگ تلخى است ] ميان مشتهيات نفسانى و الهامات وجدانى و عقلى و هدايتهاى انبيا كه به كمك آنها آمده‌اند ( وَ نَفْسٍ وَ ما سَوَّاها . فَأَلْهَمَها فُجُورَها وَ تَقْواها ) « 1 » . وقتى كه انسان ذاتاً و در سرشت خودش اين‌طور بود ، اين امر نمىتواند در تاريخ مؤثر نباشد ؛ بگوييم اين يك امر فردى است و امر فردى هم به تاريخ كار ندارد ! چون تاريخ را همين انسان مىسازد ، همين انسان تاريخ ساز با اين دو نيروى متضاد هميشه وارد تاريخ و جامعه مىشود .

--> ( 1 ) شمس / 7 و 8