براى هر امت و قومى پايانى است . اصلًا خود آن آيهء فواحش را كه ذكر مىكند ، معلوم است كه مىخواهد علل به پايان رسيدن را ذكر كند . از آيات ديگر قرآن نيز اين مطلب استفاده مىشود كه هر امتى پايانى دارد و آن وقتى كه پايانش برسد ، يك ذره تخلف نمىكند ؛ نه لحظه‌اى پيش مىافتد ، نه لحظه‌اى پس ؛ اينچنين قطعى و ضرورى است . در اين تفسير ، در ذيل آيهء قبل از اين آيات كه خطاب به بنى آدم مىفرمايد : « اى بنى آدم ! شما در روى زمين زندگى مىكنيد و در روى زمين مىميريد و بعد ، از همين زمين هم مبعوث خواهيد شد » مىگويد مفاد اين آيه اين است : « ان الامم و المجتمعات لها اعمار و آجال نظير ما للافراد من الاعمار و الآجال » براى امتها و اقوام هم عمر و اجل است آنچنان كه براى افراد هست . آيهء ديگر آيهء 108 سورهء انعام است . گفتيم كه مىگويند هر قوم هم يك نوع شعور و يك نوع احساسى دارد غير از احساس فرد و مختصات احساسى يك فرد . شما مىبينيد كه هر قوم و ملتى در اثر اينكه با يكديگر زندگى كرده و تحت تأثير يك گونه علل ( علل طبيعى و جغرافيايى ، علل اجتماعى و علل نژادى ) قرار گرفته‌اند ، طبعاً همهء مردم داراى يك روحيهء خاص مىشوند كه امروز روى روحيهء ملل تكيه مىشود و حتى كتابهايى هم در همين زمينه‌ها به نام روحيهء ملل نوشته مىشود « 1 » : روحيهء ملت آلمان ، روحيهء ملت فرانسه و غيره . قرآن در بعضى آيات خودش مطلب را به اين تعبير بيان مىكند ، خطاب مىكند به يك مردمى كه عملشان فحاشى است و فحش مىدهند . قرآن نهى مىكند حتى مسلمين را ، مىگويد به بتها و هرچيز ديگرى كه مورد احترام ديگران است فحش ندهيد ، سبّ نكنيد ؛ البته نه به آن ملاكى كه امروز مىگويند كه هر چيزى كه بشر براى آن احترام قائل شد ، خود به خود احترام پيدا مىكند ؛ اگر بتى مورد احترام بشر شد ، چون بشر به آن احترام مىگذارد و بشر محترم است ، پس آن هم بايد محترم باشد ! نه ، چنين اصلى از قرآن استنباط نمىشود ، بلكه برعكس استنباط مىشود . [ قرآن اين كار را نهى مىكند ] به خاطر توجه دادن به عكس العملش . مىگويد وقتى كه شما به معبود و مقدسات آنها فحش بدهيد ، آنها هم به مقدسات شما فحش مىدهند ؛

--> ( 1 ) [ مانند كتاب روح ملتها ]